برق (٢) . تاریخچه . تأسیس کارخانه های برق در ایران دلیلی جز تأمین روشنایی نداشت . پیش از آن روشنایی از طریق شمع و پیه سو ، ج ٣، ص ٨٧). اما مشکلات مصرف چنین موادی ، برخی را به صرافت تغییر منابع روشنایی انداخت . وانگهی ، کارخانة برق زمانی تأسیس یافت که اندیشة اصلاحات در جامعه شکل گرفته بود. به همین منظور، در ١٢٩٧، کارخانة چراغ گازی به همت حسین خان سپهسالار تأسیس شد اما کار از پیش نرفت و کارخانه تعطیل شد (محبوبی اردکانی ، ج ٣، ص ٣٨٢ـ٣٨٣؛
عیسوی ، ص ٤٨٠ـ٤٨١). تأمین روشنایی از منابع گازی و برقی گاه پا به پای هم پیش رفته است ، چنانکه در ١٢٩٦، میرزا علی خان امین الملک کارخانة برق کوچکی در تهران تأسیس کرد که در واقع نخستین کارخانة برق ایران به شمار رفته است (محبوبی اردکانی ، ج ٣، ص ٣٨٤)، اما این کارخانه روشنایی را در محدودة کوچکی تأمین می کرد (اعتمادالسلطنه ، ١٣٦٣ش ، ج ١، ص ١٣٠؛
همو، ١٣٦٧ـ ١٣٦٨ ش ، ج ٤، ص ٢٣٩٣ـ٢٣٩٤؛
همو، ١٣٦٣ـ ١٣٦٧ ش ، ج ٣، ص ١٩٩٦؛
تاج السلطنه ، ص ٥٣)، و شاید به همین دلیل باشد که برخی آن را نخستین کارخانة برق ایران ندانسته اند (شرکت سهامی برق منطقه ای تهران ، ١٣٦١ش ، ص ٢٤؛
کیود، ش ٢٧ـ ٢٨، ص ٩١؛
معتضد، ص ٦٠٧؛
ایرانیکا ، ذیل واژه ؛
و نیز قس راعی ، ص ٣٥ـ٣٧).

میان سالهای ١٢٩٦ تا ١٣٢٤، چندین کارخانة برق در تهران و شهرستانهایی چون مشهد و رشت و تبریز به همت چند تن از دولتمردان و سرمایه داران بخش خصوصی بنیاد نهاده شد (محبوبی اردکانی ، ج ٣، ص ٣٨٤ـ٣٨٩؛
رضازادة ملک ، ص ٢٧ـ ٢٨؛
معتضد، ص ٣٨٩، ٦٠٧ـ٦٠٩؛
سپهر، ص ٣١٧؛
نظام السلطنه مافی ، ج ٣، ص ٧١٤). «دایرة روشنایی »، یکی از اداره های بلدیه که مسئول تأمین روشنایی بود، در آغاز سعی می کرد چراغهای گازی را جایگزین چراغهای نفتی کند اما موفق نشد (مستوفی ، ج ٣، ص ٢٣١). سپس برای تأمین روشنایی ازبرق اقدام کرد که آن هم به سبب نداشتن اعتبار کافی به سرانجام نرسید (همان ، ج ٣، ص ٢٣٥)، ازینرو بلدیه به سرمایه داران خصوصی روی آورد و در این زمینه با آنها پیمان بست («سواد قرارداد بلدیة تهران و حاج امین الضرب در مورد روشنائی معابر تهران »، سند مورخ ١٣٠٣ش ، ش تنظیم ٤ـ٠٠٤ ، ٨١، ش آلبوم ٤، ش پاکت ٢٠١؛
«قرارداد منعقد بین بلدیه و مالکین کارخانه چراغ برق ـ حسن آقا، اصغرآقا، آقایحیی ، امین الضرب ـ جهت تأمین روشنائی شهر»، سند مورخ ١٣٠٦ش ، ش تنظیم ٠٠٦ ، ١٢٣، ش پاکت ٩٦٨) و پس از آن ، در چند مورد چراغهای برقی را جایگزین چراغهای نفتی کرد ( بلدیه ، ش ٩، ص ٢١ـ٢٢، ش ١٢، ص ١٩، ٢٤). گاه از همین سرمایه داران خصوصی در خارج ایران نیز به تأسیس کارخانة برق پرداخته اند؛
مثلاً معین التجار که در ١٣٤٧، برای تأمین روشنایی حرم مطهر امام علی علیه السلام ، از آلمان دستگاههای تولید برق وارد و در شهر نجف نصب کرد (انصاری قمی ، ص ٨٢(

بر پایة اسناد، نخستین پروژة تولید برق از آبهای شهر در دهة نخست سدة چهاردهم شمسی مطرح شد («پروژه بلدیه در خصوص تحصیل نیروی الکتریسیته از آبهای شهر جهت تأمین روشنائی »، سند مورخ ١٣٠٦ش ، ش تنظیم ٠٠٦ ، ١٢٣، ش پاکت ٩٧٠؛
«تقاضای تشکیل کمیسیون به منظور تحصیل قوة برق برای روشنائی شهر از آبهای طهران »، سند مورخ ١٣٠٦ ش ، ش تنظیم ٤ـ٠٠٤ ، ٨١، ش آلبوم ٤، ش پاکت ٢٠٦؛
قس ایرانیکا ، همانجا). اما بلدیه هنوز به دلیل نداشتن اعتبار کافی نمی توانست تولید برق را بر عهده گیرد، ازینرو برای تأمین روشنایی در تهران با کارخانه های برق پیمان بست . در برخی از شهرستانها نیز خود اهالی محلات مستقلاً به تأسیس کارخانة برق اقدام می کردند («عریضة اهالی چاله میدان بعلت عدم وجود برق و اختلال در تعمیرات و نظافت محله مزبور به ضمیمه مکاتبات مربوط »، سند مورخ ١٣٠٥ش ، ش تنظیم ٠٠٦ ، ١٢٣، ش پاکت ٩٦٧؛
«رسیدگی به تقاضای ساکنین خیابان مشاورالسلطنه و ناحیة ٧ در رابطه با تنظیف و تأمین روشنائی نواحی مزبور»، سند مورخ ١٣٠٦ش ، ش تنظیم ٠٠٦ ، ١٢٣ ش ، پاکت ٩٦٩؛
«تأسیس کارخانة چراغ برق توسط جمعی از اهالی »، سند مورخ ١٣٠٦ش ، ش تنظیم ٠٠٧ ، ١٠٤، ش پاکت ١٥٦٥؛
«قرارداد میان کارخانجات برق و بلدیه تهران در مورد روشنائی شهر»، سند مورخ ١٣٠٨ش ، ش تنظیم ٤ـ٠٠٤ ، ٨١، ش آلبوم ٤، ش پاکت ٢٠٥). بر پایة اسناد در همین دهه ، اتباع داخلی اجازة تأسیس کارخانة چراغ برق را داشتند («اجازة تأسیس کارخانة چراغ برق به اتباع داخله و اقدام حاج رحیم قزوینی جهت وارد نمودن کارخانه ... و چراغ برق و شروع به کار و قدردانی اهالی و درخواست رفع مزاحمت ارباب برزو مبنی بر دائر نمودن ماشین چراغ برق و ایجاد اختلال »، سند مورخ ٧ـ١٣٠٦ ش ، ش تنظیم ٠٠٦ ، ١٠٤، ش پاکت ١١٦٨). با اینهمه ، تا پیش از ١٣١٣ ش ، امکان بهره گیری شبانه روزی از برق فراهم نبود ( ایرانیکا ، همانجا). این مسائل سبب شد که شهرداری ، تولید برق تهران را به عهده گیرد (همانجا) و در پی آن «دایرة روشنایی » به «مؤسسة برق » تغییر نام یافت (محبوبی اردکانی ، ج ٣، ص ٣٨٨).

تا ١٣١٥ ش ، حدود یکصد کارخانة برق خصوصی و دولتی در سراسر ایران احداث شده بود ( سالنامة پارس ، سال ١١، قسمت ٢، ص ٢٢٠) و با خرید کارخانة اشکودا در ١٣١٦ ش ، صنعت برق وارد مرحلة جدیدی از گسترش خود شد (شرکت سهامی برق منطقه ای تهران ، ١٣٦١ ش ، همانجا؛
کیود، ش ٢٧ ـ ٢٨، ص ٩١ـ ٩٢؛
قس سالنامة پارس ، سال ١٢، قسمت ١، ص ١٤٨) و ظرفیت تولید برق افزایش یافت . اما اسناد سالهای ١٣٢٠ تا ١٣٢٥ ش در این زمینه در بایگانی سازمان اسناد ملی ایران ، نشان دهندة تقاضا برای مصرف برق و شکایت از کمبود آن است ؛
ازینرو دولت از ١٣٢٦ ش ، برای طرحهای بزرگ تولید برق و گسترش تأسیسات خارج از تهران سرمایه گذاری کرد ( ایرانیکا ، همانجا).

در ١٣٤٣ ش وزارت آب و برق تأسیس ، و سال بعد صنعت برق ملی شد (همانجا؛
حامد و حبیبی ، ص ١٥٠ـ١٥٤). این وزارت در ١٣٤٦ش ، نیروگاه فرح آباد را تأسیس کرد که در آن زمان بزرگترین نیروگاه خاورمیانه به شمار می رفت (شرکت سهامی برق منطقه ای تهران ، ١٣٤٦ش ). همچنین برای توزیع صحیح نیروی برق در کشور، چندین شرکت برق منطقه ای ایجاد کرد (همو، ١٣٦١ش ، ص ٢٤؛
همو، ١٣٤٣ ش ، ص ١) و در ١٣٤٨ش ، شرکت توانیر را برای ایجاد هماهنگی و تسریع در رشد صنعت برق کشور و برنامه ریزی و اجرای طرحهای یکپارچه تأسیس کرد (شرکت سهامی تولید و انتقال نیروی برق ایران ، ص ١؛
ایران . وزارت آب و برق ، کارنامة سال ١٣٤٨ ،

وزارت نیرو

سال تولید آبی بخاری گازی دیزلی جمع بخش خصوصی جمع کل

١٣٥٨ش ٤١٩ ، ٥ ٧٦٩ ، ٧ ٣٢٧ ، ٥ ٩٢٦ ٤٤١ ، ١٩ ٤٦٨ ، ٢ ٩٠٩ ، ٢

١٣٥٩ش ٦١٩ ، ٥ ١٩٧ ، ٨ ٠٨٨ ، ٥ ٩٧٦ ٨٨٠ ، ١٩ ٥٠٠ ، ٢ ٣٨٠ ، ٢٢

١٣٦٠ش ٢٢٩ ، ٦ ١٧٤ ، ٩ ٨٨٣ ، ٥ ١٢٠ ، ١ ٤٠٦ ، ٢٢ ٥٠٠ ، ٢ ٩٠٦ ، ٢٤

١٣٦١ش ٤٤٧ ، ٦ ٥٦٢ ، ١٢ ١٤١ ، ٦ ١٧٣ ، ١ ٣٢٣ ، ٢٦ ٧٥٣ ، ٢ ٨٢٣ ، ٢٨

١٣٦٢ش ٢٠٣ ، ٦ ٢٩٦ ، ١٦ ٨٢٦ ، ٦ ١٨٤ ، ١ ٥٠٩ ، ٣٠ ١٢٠ ، ٣ ٠٠٩ ، ٣٣

١٣٦٣ش ٧٥٠ ، ٥ ٣٠٩ ، ١٨ ٧٨٠ ، ٨ ٢٥٥ ، ١ ٠٩٤ ، ٣٤ ٢٤٤ ، ٣ ٥٩٤ ، ٣٦

١٣٦٤ش ٥٥٠ ، ٥ ٢٠٠ ، ٢٠ ٥٧٠ ، ٩ ٤٠٠ ، ١ ٧٢٠ ، ٣٦ ٣٥١ ، ٣ ٠٧١ ، ٤٠

١٣٦٥ش ٥١٧ ، ٧ ٨٦٠ ، ٢٢ ١٦٠ ، ٧ ٥٠٨ ، ١ ٠٤٥ ، ٣٩ ٥٠٣ ، ٣ ٥٤٨ ، ٤٢

١٣٦٦ش ٣٩٠ ، ٨ ٣٦٠ ، ٢٥ ٣٠٥ ، ٧ ٤٩٩ ، ١ ٥٥٤ ، ٤٢ ٤٦٣ ، ٣ ١٩٧ ، ٤٦

١٣٦٧ش ٣١٠ ، ٧ ٩٦٨ ، ٢٦ ١٤٦ ، ٨ ٣٥٠ ، ١ ٧٧٤ ، ٤٣ ٨٢٥ ، ٣ ٥٩٩ ، ٤٧

١٣٦٨ش ٥٢٢ ، ٧ ٠٥٦ ، ٣٣ ٩٧٤ ، ٦ ١٧٣ ، ١ ٧٢٥ ، ٤٨ ٩٨٧ ، ٣ ٧١٢ ، ٥٢

١٣٦٩ش ٠٨٣ ، ٦ ٨٣٦ ، ٣٨ ٧٢٣ ، ٨ ٢٥٤ ، ١ ٨٩٦ ، ٥٤ ٢٠٦ ، ٤ ١٠٢ ، ٥٩

١٣٧٠ش ٠٥٦ ، ٧ ٩٤٨ ، ٤١ ٤٦٢ ، ٩ ٢٤٤ ، ١ ٧١٠ ، ٥٩ ٤١٦ ، ٤ ١٢٦ ، ٦٤

١٣٧١ش ٣٣٠ ، ٩ ٣١٣ ، ٤٢ ٨٦٦ ، ١٠ ٢٧٣ ، ١ ٧٨٢ ، ٦٣ ٦٣٧ ، ٤ ٤١٩ ، ٦٨

١٣٧٢ش ٨٢٣ ، ٩ ١٦٦ ، ٤٨ ٤١٩ ، ١٢ ٩٢٧ ٣٣٥ ، ٧١ ٦٧٩ ، ٤ ٠١٤ ، ٧٦

١٣٧٣ش ٤٤٥ ، ٧ ٣٧٦ ، ٥٣ ٤٠٢ ، ١٥ ٨٦٣ ٠٨٦ ، ٧٧ ٩٣٣ ، ٤ ٠١٩ ، ٨٢

تولید برق کشور از ١٣٥٨ تا ١٣٧٣ ش (میزان تولید به میلیون کیلو وات ساعت )

جاهای متعدد).

آمار عملکرد صنعت برق میان سالهای ١٣٤٦تا١٣٦٥ ش نشان می دهد که سهم بخش خصوصی در برابر سهم وزارت نیرو در تولید برق بتدریج کاهش یافته است (ایران . وزارت نیرو، ١٣٦٦ش ، ص ٨٩ـ٩٢) و همچنین از ١٣٥٠ ش به تأسیس کارخانة برق در شهرهای متوسط توجه بیشتری شده است (ایران . وزارت آب و برق ، کارنامة سال ١٣٥٠ ، جاهای متعدد). در پی مطالعاتی که در زمینة استفاده از انرژی اتمی به منظور تولید برق صورت گرفت (کیود، ش ٣٢ـ٣٣، ص ٧٢ـ٧٦) در سال ١٣٥٣ سازمان انرژی اتمی تأسیس شد که کار خرید، نصب و بهره برداری از نیروگاههای هسته ای را برعهده دارد (سازمان انرژی اتمی ایران ، ص ٣). بنابراین ، میزان تولید برق تا ١٣٥٧ ش ، هر پنج سال یک بار دو برابر شده است ( ایرانیکا ، همانجا)، اما صدمات ناشی از جنگ ایران و عراق سببِ کاهش این میزان شد. با اینهمه پس از بازسازی برخی از کارخانه های برق ، بویژه در جنوب ، از نیمة دوم ١٣٦٧ ش (در برنامة پنج سالة اول ) میزان تولید برق افزایش یافت («نگاهی به پیشرفتها در نوسازی و بازسازی صنعت برق و آب کشور»، ص ١٠؛
ایران . وزارت نیرو، ١٣٧٤ ش ، ص ١١٦ـ١١٧).

مصرف بخش صنعتی میان سالهای ١٣٥٦ تا ١٣٦٥ با رشد متوسط سالانه ١ر٢ درصد افزایش یافته است . اما این مصرف نسبت به کل مصرف برق از ١ر٥٥ درصد در سال ١٣٥٦ به ٦ر٣١ درصد در سال ١٣٦٥ کاهش یافت ( ترازنامة انرژی کشور ١٣٤٦ـ ١٣٦٥ ، ص ٩٢) و در سال ١٣٧٣ بالاترین مصرف برق به ترتیب به بخشهای خانگی ، صنعتی ، عمومی ، تجاری و کشاورزی تعلق داشت ( ترازنامة انرژی در سال ١٣٧٣ ، ص ١٧٧).

از ١٣٧٠ ش ، سیاستهای خاصی برای ایجاد توازن در ساختار قدرتِ نصب شده ، از نظر نوع مولّد و مکان ، به کار گرفته شد، مثلاً از اهمیت نسبی استان تهران در زمینة تولید برق کاسته شد. همچنین گاه نیروگاههای حرارتی و گاه نیروگاههای آبی ، بتناوب ، اهمیت بیشتری یافته است ( رجوع کنید به ایران . وزارت نیرو، ترازنامه های انرژی سالهای ١٣٧٠ تا ١٣٧٣ ش ، جاهای متعدد؛
مرکز آمار ایران ، ص ٣٤٥؛
نیز رجوع کنید به جدول ). بعلاوه ، تعداد روستاهای دارای برق افزایش یافت به طوری که در پایان سال ١٣٧٢، ١ر٧٥ درصد خانوارهای روستایی کشور صاحب برق شدند (ایران . وزارت نیرو، ١٣٧٣ش ، ص ٦٥؛
ترازنامة انرژی در سال ١٣٧٢ ، ص ٦٥). از ١٣٧٥ ش گرایشی برای انتقال بخشی از فعالیتهای صنعت برق به بخش خصوصی ـ با نظارت دولت ـ دیده می شود ( مجلة تخصصی صنعت برق ، ش ١١، ص ٥٥؛
میلانی و صباوند منفرد، ص ٦)؛
و از همین سال نیز به ساخت نیروگاههای جدید بادی در ایران توجه شده است (کهرباییان ، ص ٤٤ـ٤٥؛
مجلة تخصصی صنعت برق ، ش ٦، ص ٥٩).

منابع :
(١) علاوه بر اسناد مذکور در متن ، موجود در آرشیو سازمان اسناد ملی ایران ؛
(٢) محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه ، تاریخ منتظم ناصری ، چاپ محمداسماعیل رضوانی ، تهران ١٣٦٣ـ١٣٦٧ش ؛
(٣) همو، المآثر والا´ثار ، در چهل سال تاریخ ایران ، چاپ ایرج افشار، ج ١، تهران ١٣٦٣ش ؛
(٤) همو، مرآة البلدان ، چاپ عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث ، تهران ١٣٦٧ـ١٣٦٨ش ؛
(٥) محمدرضا انصاری قمی ، «موقوفات ایرانیان در عراق »، میراث جاویدان ، سال ٢، ش ٢ (تابستان ١٣٧٣)؛
(٦) ایران . وزارت آب و برق . دفتر نظارت و سنجش عملیات . واحد طرحها و بررسیها، کارنامة سال ١٣٤٨ ، تهران ( بی تا. ) ؛
(٧) همو، کارنامة سال ١٣٥٠ ، تهران ١٣٥١ش ؛
(٨) ایران . وزارت نیرو. دفتر اطلاعات و برنامه ریزی انرژی ، ترازنامة انرژی کشور ١٣٤٦ـ١٣٦٥ ، تهران ١٣٦٦ش ؛
(٩) همو، ترازنامة انرژی سال ١٣٧٠ ، تهران ١٣٧١ش ؛
(١٠) همو، ترازنامة انرژی سال ١٣٧١ ، تهران ١٣٧٢ش ؛
(١١) همو، ترازنامة انرژی سال ١٣٧٢ ، تهران ١٣٧٣ش ؛
(١٢) همو، ترازنامة انرژی سال ١٣٧٣ ، تهران ١٣٧٤ش ؛
(١٣) بلدیه ، سال ٤، ش ٩، ١٢، ١٣٠٤ش ؛
(١٤) تاج السلطنه ، خاطرات تاج السلطنه ، چاپ منصورة اتحادیه (نظام مافی ) و سیروس سعدوندیان ، تهران ١٣٦٢ش ؛
(١٥) انسیه راعی ، «روشنایی چراغ برق در تهران » (قسمت ٤)، مجلة تخصصی صنعت برق ، سال ١، ش ٤ (مرداد ١٣٧٥)؛
(١٦) رحیم رضازادة ملک ، حیدرخان عمواوغلی ، تهران ( تاریخ مقدمه ١٣٥١ش ) ؛
(١٧) سازمان انرژی اتمی ایران . معاونت طرح و برنامه . دفتر نظارت و پیگیری ، گزارش عملکرد سازمان انرژی اتمی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ، تهران ١٣٧٦ش ؛
(١٨) سالنامة پارس ، سال ١١ (١٣١٥ش )، سال ١٢ (١٣١٦ش )؛
(١٩) عبدالحسین بن هدایت الله سپهر، مرآت الوقایع مظفری ؛
(٢٠) و ، یادداشتهای ملک المورخین ، چاپ عبدالحسین نوائی ، تهران ١٣٦٨ش ؛
(٢١) شرکت سهامی برق منطقه ای تهران ، کارنامة شرکت برق منطقه ای تهران پس از انقلاب اسلامی ١٣٥٨ـ١٣٦١ ، تهران ١٣٦١ش ؛
(٢٢) همو، کارنامة فعالیتهای شرکت برق منطقه ای تهران در سال ١٣٤٣ ، تهران ١٣٤٣ش ؛
(٢٣) همو، گزارش عملیات شرکت برق ، تهران ١٣٤٦ش ؛
(٢٤) شرکت سهامی تولید و انتقال انرژی برق ایران (توانیر)، کارنامة سه سالة خودکفایی از ٢٢ بهمن ١٣٥٨ تا ٢٢ بهمن ١٣٦١ ، تهران ( ١٣٦١ش ) ؛
(٢٥) جعفر شهری باف ، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم ، تهران ١٣٦٧ـ١٣٦٨ش ؛
(٢٦) چارلز عیسوی ، ویرایشگر، تاریخ اقتصادی ایران : عصر قاجار، ١٣٣٢ـ١٢١٥ ه .ق ، ترجمة ، یعقوب آژند، تهران ١٣٦٢ش ؛
(٢٧) احمد کهرباییان ، «گزارش اجلاس جهانی انرژی خورشیدی »، مجلة تخصصی صنعت برق ، سال ١، ش ٧ (آبان ١٣٧٥)؛
(٢٨) سیمین کیود، «برق در ایران »، مجلة هور ، سال ٣، ش ٢٧ـ٢٨ (شهریور ـ مهر ١٣٥٢)، ش ٣٢ـ٣٣ (بهمن ـ اسفند ١٣٥٢)؛
(٢٩) مجلة تخصصی صنعت برق ، سال ١، ش ٦ (مهر ١٣٧٥)، ش ١١ (اسفند ١٣٧٥)؛
(٣٠) حسین محبوبی اردکانی ، تاریخ مؤسّسات تمدّنی جدید در ایران ، ج ٣، چاپ کریم اصفهانیان و جهانگیر قاجاریه ، تهران ١٣٦٨ش ؛
(٣١) مرکز آمار ایران ، سالنامة آماری کشور ١٣٧٠ ، تهران ١٣٧١ش ؛
(٣٢) عبدالله مستوفی ، شرح زندگانی من ، یا، تاریخ اجتماعی و اداری دورة قاجاریّه ، تهران ١٣٦٠ش ؛
(٣٣) خسرو معتضد، حاج امین الضرب و تاریخ تجارت و سرمایه گذاری صنعتی در ایران ، تهران ١٣٦٦ش ؛
(٣٤) افشین میلانی و حسن صباوند منفرد، «چند روش برای بهینه سازی خدمات مشترکان »، مجلة تخصصی صنعت برق ، سال ١، ش ٥ (شهریور ١٣٧٥)؛
(٣٥) حسین قلی نظام السلطنه مافی ، خاطرات و اسناد حسین قلی خان نظام السلطنه مافی ، چاپ معصومه مافی ... ( و دیگران ) ، تهران ١٣٦٢ش ؛
(٣٦) «نگاهی به پیشرفتها در نوسازی و بازسازی صنعت برق و آب کشور»، همشهری ، سال ٤، ش ٩٢٣، ١٤اسفند ١٣٧٤ش ؛

(٣٧) Encyclopaedia Iranica, s. v. "Barq" (by D.Balland).

/ نادیا برگ نیسی /