بُهوتی (یا بَهوتی ) ، منصوربن یونس ، فقیه حنبلی قرن یازدهم . در بهوت واقع در غرب مصر به دنیا آمد (زرکلی ، ج ٧، ص ٣٠٧). از زندگی او اطلاعات زیادی در دست نیست . وی را خاتم فقهای مذهب حنبلی در مصر می دانند که در تدریس و ترویج فقه حنبلی کوشش بسیار کرده است . برخی از اساتید وی که بیشتر از علمای حنبلی متأخّر مصرند، عبارت اند از: شیخ عبدالرحمان بهوتی ، شیخ عبدالله دَنَوْشَری شافعی (متوفی ١٠٢٥)، جمال عبدالقادر دنوشری حنبلی (متوفی ١٠٣٠)، و شیخ محمد شامی مَرداوی (متوفی ١٠٢٦) که بهوتی از وی استفادة بسیار برد. بهوتی به مقامی رسید که تنها نمایندة مذهب حنبلی در عصر خود محسوب می شد و طالبان علم از نقاط دور برای تحصیل به محضر او می شتافتند. وی بیشتر اوقات خود را به تدریس و تألیف فقه امام احمد حنبل می گذراند (محبی ، ج ٤، ص ٤٢٦؛ غَزّی ، ص ٢١١، ابن شَطّی ، ص ١١٥؛ بغدادی ، هدیّة العارفین ، ج ٢، ستون ٤٧٦).

سیره نویسان از بهوتی با عناوینی مانند فقیه متبحّر، اصولی ، مفسّر، علامه در سایر علوم ، خاتم علما و فقها و شیخ حنابلة مصر یاد کرده اند (محبی ، همانجا؛ ابن شطی ، ص ١١٤ـ١١٥؛ غزّی ، ص ٢١٠). وی در میان مردم محبوبیت و احترام شایانی داشت . بسیار سخاوتمند بود و صدقاتی را که مردم به او می دادند به شاگردان خود و طالبان علوم دینی می بخشید. همچنین در هر شب جمعه جمعی از اخیار را به خانة خود دعوت و اطعام می کرد (محبی ، همانجا؛ ابن شطی ، ص ١١٥؛ مدرس تبریزی ، ج ١، ص ٢٩٨؛ غزّی ، ص ٢١٢؛ سرکیس ، ج ١، ستون ٥٩٩). وی را به کثرت عبادت ستوده اند (ابن شطّی ؛ غزّی ، همانجاها). بعضی شاگردان بهوتی عبارت اند از: شیخ عبدالباقی دمشقی ، شیخ محمد خلوتی ، شیخ یاسین لَبدی ، شیخ عبدالحق لَبدی ، شیخ یوسف کرمی ، ابراهیم بن ابی بکر صالحی ، شیخ محمد بهوتی و محمدبن ابی السرور بهوتی . شیخ محمد خلوتی خواهرزاده و شاگرد بهوتی که منتهی الارادات را نزد او قرائت می کرده در حاشیه پس از تعظیم و احترام به استاد، تاریخ وفات او را ١٠٥١ ذکر کرده است (محبی ، همانجا؛ ابن شطّی ، ص ١١٤ـ ١١٦؛ غزّی ، ص ٢١١ـ٢١٣).

بهوتی در تصنیف فقه حنبلی موفقیت بسیار کسب کرد و آثار مهمی از خود به جای گذاشت که بعد از او مورد مراجعة فقهای حنبلی بود. برخی آثار وی عبارت اند از: الرّوض المُربِع در شرح زادالمُستَقِنع اثر شرف الدین موسی بن احمد مقدسی حنبلی (متوفی ٩٦٨) که خود خلاصة کتاب المُقنِع در فروع فقه حنبلی اثر موفّق الدّین ابن قدامه (متوفی ٦٢٠) است . الرّوض المربع در ١٣٠٥ در دمشق طبع شده است ؛ کشّاف القِناع عن الاِقْناع ، این کتاب نیز در فروع فقه حنبلی است و در چهار جزء در ١٣١٩ به طبع رسیده است ؛ دقائق اولی النُّهی ' ، که شرحی است بر منتهی الارادات تقی الدین فتوحی و در حاشیة کشّاف القناع به طبع رسیده است ؛ عُمدة الطّالب لِنَیل المَآرِب در فقه حنبلی ؛ المِنَح الشّافیة ، که در آن المفردات اثر محمدبن عبدالهادی مقدسی را به نظم آورده است (بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١، ستون ٦٠٧، ج ٢، ستون ١٢٢، ٣٥٣، ٣٦٤، ٥٤٨ ـ ٥٤٩؛ سرکیس ؛ محبی ؛ زرکلی ، همانجاها؛ ابن شطّی ، ص ١١٥؛ کحّاله ، ج ١٣، ص ٢٢؛ غزّی ، ص ٢١١ـ٢١٢؛ بروکلمان ، ج ٢، ص ٤٢٤، > ذیل < ج ٢، ص ٤٤٧ـ ٤٤٨).

منابع :
(١) ابن شطّی ، مختصرطبقات الحنابلة ، چاپ فوّاز زمالی ، بیروت ١٤٠٦/١٩٨٦؛
(٢) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١ـ٢، درحاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٣ـ٤، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٣) همو، هدیة العارفین ، ج ٢، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٦، بیروت ١٤١٠/ ١٩٩٠؛
(٤) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٥) یوسف الیان سرکیس ، معجم المطبوعات العربیّة والمعربّة ، قاهره ١٣٤٦/١٩٢٨؛
(٦) کمال الدین محمدبن محمد غزّی ، النّعت الاکمل لاصحاب الامام احمدبن حنبل ، چاپ محمدمطیع حافظ و نزار أباطة ، دمشق ١٤٠٢/١٩٨٢؛
(٧) عمررضا کحّاله ، معجم المؤلّفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٨) محمدامین بن فضل الله محبّی ، خلاصة الاثرفی اعیان القرن الحادی عشر ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٩) محمدعلی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش ؛

(١٠) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband , ١٩٣٧-١٩٤٢.

/ محمدهانی ملاّ زاده /