دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٨٣٢
محمدبن طاهر حارثی ، شخصیت برجستۀ اسماعیلیان مستعلوی طیبی یمن در قرن ششم. وی از قبیلۀ حارث، از شاخۀ ائتلاف همدان، بود که پس از مرگ استادش (علی بن حسین بن جعفر بن ابراهیم ولید) در ٥٥٤، ابراهیم بن حامدی ( دومین داعی مطلق اسماعیلیان مستعلوی ـ طیبی) او را همراه با آخرین فرزند خود، حاتم، برای یاری دادن به وی در امور دعوت برگزید. پس از مرگ داعی ابراهیم در ٥٥٧، حاتم بن ابراهیم داعی مطلق شد و محمدبن طاهر به درجۀ مأذون ارتقا یافت و به عنوان قائم مقام داعی، در صنعا مستقر شد. محمدبن طاهر در شهری که تحت فرمان علی بن حاتم، سلطان همدانی، بود آشکارا رسالت خود را به¬جا میآورد. او و سلطان منازعهای طولانی داشتند. بعدها، که شهر به تصرف ایوبیان درآمد، وی اختیار جریان پناهندگانی را در دست گرفت که در سرزمین کوهستانی حراز، در تشکیلات دعوت پناه می جستند. محمدبن طاهر در شوال ٥٨٤ در صنعا از دنیا رفت (پوناوالا، ص١٤٣).
کتاب مهم او با عنوان مجموعة التربیة، در دو مجلد، منتخبی از آثار رسمی اسماعیلی است که الگویی برای مؤلفان بعدی شد. به واسطۀ این اثر، قسمتی از آثار متقدم¬تر و نیز رسالات کوتاهی که جز در این کتاب اثری از آنها نیست، حفظ شده است.
انوار اللطیف،نوشتۀ حارثی،نیز کتاب مهمی در باب تعالیم اسماعیلی است و منبع کسانی است که در دعوت طیبی مدارج بالا را طی کرده باشند ( برای دیگر آثاراو،رجوع کنید به پوناوالا، ص١٤٤ـ١٥٠؛ بهروجی، ص١٩٣ـ١٩٤، ١٩٨ ،٢٠٧؛ مجدوع، ص٤١ـ٤٢، ١٢٩ـ١٣٠، ٢٠٤، ٢٤٦ـ٢٥٣، ٢٧٠، ٢٧٨).
منابع:
(١) ادریس بن حسن، نزهةالافکار (نسخۀ مجموعۀ همدانی)، ج ١، ص ٩٢، ١٠٤؛
(٢) حسن-بن نوح بهروچی، کتاب الازهار،ج١،چاپ عادل عوا،درمنتخبات اسماعیلیه، دمشق ١٩٥٨؛
(٣) اسماعیل¬بن عبدالرسول مجدوع، فهرسة الكتب و الرسائل و لمن هی من العلماء و الأئمة و الحدود الأفاضل، چاپ علینقی منزوی، تهران ١٣٤٤ش.
Ismail K. Poonawala, Bibibliorraphy of Ismā`ilī Literature, Malibu, California, ١٩٧٧,
/ اسماعیل پوناوالا /
تاریخ انتشار اینترنتی: ١٠/٠٢/١٣٩٠