دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٤٠٣
چَتالْجَه ، نامی كه در زمان عثمانیها به شهر قدیمی فارسالا / فارسالوس داده شد. این شهر در ایالت تسالی در مركز یونان قرار دارد (موستراس، ص٢٤٠ و پانویس ٤). اولیا چلبی (ج ٨، ص ٢٠١) آن را به صورت چطالجه ضبط كرده است. در حملات سلطان بایزید اول به رومشرقی (از ٧٩٧ تا ٨٠٠) ــ كه به فتح بلغارستان انجامید (شكیب ارسلان، ص ٦٥) ــ چتالجه نیز در ٧٩٩/١٣٩٧ تسخیر شد و جزو امپراتوری عثمانی در آمد (اولیا چلبی، همانجا؛ هامر ـ پورگشتال، ج ١، ص٢٥٠؛ اوزتونا ، ج ٢، ص ٣١٧ـ ٣١٨). بهرغم شورشهایی كه در این شهر علیه تركان عثمانی رخ داد (از جمله شورشهای سالهای ١٠٩٦ـ١١١١)، حكومت عثمانی تا ١٢٩٨، كه تسالی جزو یونان شد، در شهر دوام داشت (رجوع کنید به تسالی*). چتالجه شش مسجد، یك مدرسه علوم دینی و تكایای متعدد داشت كه مشهورترین آنها تكیه دوربالی بابا بود (سامی، ج ٣، ص ١٨٦٧، ستون ٢). امروزه یونانیها این شهر را فارسالا مینامند (رجوع کنید به < اطلس جامع جهان تایمز >، نقشه ٨١). در سال ٢٠٠٦، جمعیت آن حدود ٥٠٠ ، ١٣ تن بوده است (ویكیپدیا، ذیل "Farsala" ).
در قسمت اروپایی تركیه نیز شهری به نام چتالجه وجود دارد كه در نقشه متعلق به زمان عثمانی در ولایت استانبول آمده است (رجوع کنید به نصراللّه و همكاران، نقشه ١)، اما سامی (ج ٣، ص ١٨٦٧، ستون ١) آنجا را در سنجق مركزی ذكر كرده است و موستراس (ص ٢٤٠) در ولایت ادرنه. اولیا چلبی (ج ٣، ص ٤٨٤) آن را چتالجه استانبول نیز نامیده است. در ٧٨٣، سلطان مراد اول این شهر را از رومیان شرقی گرفت و اهالی آن را به پرداخت خراج واداشت (عاشق پاشازاده، ص ٦٠). در دوران عثمانی، شهر دارای مسجدجامع فرهادپاشا، تكایا، و كاخهای ییلاقی سلاطین عثمانی و اعیان استانبول بود (اولیا چلبی، ج٣، ص ٤٨٤ـ٤٨٦).
منابع:
(١) اولیا چلبی؛
(٢) شمسالدینبن خالد سامی، قاموس الاعلام، چاپ مهران، استانبول ١٣٠٦ ـ ١٣١٦/ ١٨٨٩ـ ١٨٩٨؛
(٣) شكیب ارسلان، تاریخ الدوله العثمانیه، چاپ حسن سماحی سویدان، دمشق ١٤٢٢/ ٢٠٠١؛
(٤) درویش احمد عاشق پاشازاده، عاشق پاشازاده تاریخی، چاپ عالیبیگ، استانبول ١٣٣٢؛
(٥) ك. موستراس، المعجم الجغرافی للامبراطوریه العثمانیه، ترجمه و تعلیق عصام محمد شحادات، بیروت ١٤٢٣/٢٠٠٢؛
(٦) Joseph von Hammer-Purgstall, Geschichte des osmanischen Reiches, Graz ١٩٦٣;
(٧) Mehmet Nasrullah, Mehmet Rusdu, and Mehmet Esref, Osmanl atlas ( xx.yuzyl baslar), ed. Rahmi Tekin and Yasar Bas, Istanbul ٢٠٠٣;
(٨) Yilmaz Oztuna, Buyuk Turkiye tarihi, vol.٢, Istanbul ١٩٨٣;
(٩) The Times comprehensive atlas of the world , London: Times Books, ٢٠٠٥;
Wikipedia. ٤ Dec. ٢٠٠٦. [Online(. Available: http://en.wikipedia.org/wiki/ Main- Page )٢٢ Nov. ٢٠٠٦].
/ صنوبر منصوری /