چامِلی‌بِل ، فاروق‌ نافذ، شاعر و نویسنده‌. وی‌ در ١٣١٥/ ١٨٩٨ در استانبول‌ به‌ دنیا آمد. پدرش‌ مأمور دولت‌ عثمانی‌ بود. چاملی‌بل‌ پس‌ از گذراندن‌ دوره‌های‌ ابتدایی‌ و متوسطه‌، به‌ دانشكده طب‌ استانبول‌ رفت‌، اما در سال‌ چهارم‌ ترك‌ تحصیل‌ كرد. وی‌ از ١٣٣٦/١٩١٨ با روزنامه ایلری‌ (پیش‌، آینده‌) به‌ همكاری‌ پرداخت‌ و چهار سال‌ بعد، به‌ نمایندگی‌ این‌ روزنامه‌ به‌ آنكارا، كه‌ تحت‌ حاكمیت‌ كمالیستها بود، رفت‌ و از ١٣٠١ تا ١٣٠٣ ش‌/ ١٩٢٢ـ١٩٢٤ ادبیات‌ تدریس‌ كرد. او تا ١٣١١ ش‌/ ١٩٣٢ در آنكارا و از آن‌ به‌ بعد تا ١٣٢٥ ش‌/ ١٩٤٦ در استانبول‌ به‌ تدریس‌ ادبیات‌ در مدارس‌ متوسطه‌ و تربیت‌ معلم‌ و كالج‌ امریكایی‌ ادامه‌ داد. در ١٣٢٥ ش / ١٩٤٦ نماینده حزب‌ دموكرات‌ *در مجلس‌ شد و كرسی‌ خود را تا كودتای‌ خرداد ١٣٣٩/ مه‌ ١٩٦٠حفظ‌ كرد و در همان‌ زمان‌، به‌ اتفاق‌ دیگر نمایندگان‌ حزب‌ دموكرات‌، در یاصی‌آدا زندانی‌ و پس‌ از پانزده‌ ماه‌، محاكمه‌ و تبرئه‌ گردید. بعد از آن‌ از سیاست‌ كناره‌ گرفت‌ و خانه‌نشین‌ شد. وی‌ در آبان‌ ١٣٥٢/ نوامبر ١٩٧٣ بر اثر حمله قلبی‌ درگذشت‌ ( < دایره المعارف‌ جمهوریت‌ >، ج‌ ٣، ص‌ ٣٢٢؛ قورداقول‌/ كورداكول‌، ص‌ ١١٥ـ١١٦؛ د. ا. د. ترك‌، ذیل‌ مادّه‌).

چاملی‌بل‌ از نوجوانی‌ به‌ سرودن‌ شعر پرداخت‌. نخستین‌ كتاب‌ شعر او، شرقین‌ سلطانلری‌ (سلاطین‌ شرق‌)، در ١٣٣٦/ ١٩١٨ چاپ‌ شد كه‌ مجموعه‌ای‌ از سروده‌های‌ چاپ‌ شده‌اش‌ در مطبوعات‌ بود. اشعار چاملی‌بل‌ به‌ سه‌ دوره‌ تقسیم‌ می‌شود: ١) اشعار متأثر از ادبیات‌ دیوانی‌، ادبیات‌ ثروتِفنون‌ *و فجرِآتی*. ٢) شعرهای‌ «مملكت‌» (كشور، ولایت‌)، تحت‌ تأثیر ادبیات‌ ملی‌. ٣) اشعار متفكرانه‌ و فلسفی‌ دوره كمال‌ ( < دایره المعارف‌ ادیبان‌ دنیای‌ ترك‌ >، ذیل‌ مادّه‌). به‌ نظر بیرول‌ امیل‌ (ص‌ ٢٤٤)، اشعار چاملی‌بل‌ بازگوكننده مناسبات‌ ادبیات‌ و زندگی‌، و جامعه‌ و فرهنگ‌ است‌. بیرول‌ امیل‌ آثار وی‌ را به‌ دو دوره‌ تقسیم‌ كرده‌ است‌: از ١٢٩٢ ش‌ تا ١٣٠١ ش‌/ ١٩١٣ـ١٩٢٢ و از ١٣٠١ تا ١٣٣٩ ش‌/ ١٩٢٢ـ ١٩٦٠ (رجوع کنید به ص‌ ٢٤٤ـ ٢٤٥).

شعرهای‌ دوره نخست‌ شاعری‌ چاملی‌بل‌، كه‌ در دو كتاب‌ شرقین‌ سلطانلری‌ و گونولدن‌ گونوله‌ (از دل‌ به‌ دل‌، ١٩١٩) انتشار یافته‌، به‌ وزن‌ عروضی‌ سروده‌ شده‌اند (موتلوآی، ص‌ ١٥٦) و موضوع‌ بیشتر آنها عشق‌ و اضطرابهای‌ فردی‌ است‌ و در آنها مصائب‌ جنگ‌ جهانی‌ اول‌ انعكاس‌ چندانی‌ نیافته‌ است‌ ( د. ا. د. ترك‌ ، همانجا)، لیكن‌ با تشكیل‌ گروه‌ پنج‌ هجاییها یا پنج‌ شاعر هجایی‌گو (رجوع کنید به قاراطاش‌، ص‌٦٨ـ٦٩؛ <دایره المعارف‌ زبان‌ و ادبیات‌ تركی‌>، ج‌ ١، ص‌ ٤٠٤ـ٤٠٦) ــ كه‌ متأثر از جریانهای‌ ادبیات‌ ملی‌ و زبان‌نو مورد حمایت‌ و تشویق‌ پان‌تركیستهایی‌ چون‌ ضیاء گوكالپ‌ *و عمر سیف‌الدین‌ بود ــ در اوایل‌ جنگ‌ جهانی‌ اول‌، چاملی‌بل‌ به‌تدریج‌ از وزن‌ عروضی‌ به‌ وزن‌ هجایی‌ (رجوع کنید به قاراطاش‌، ص‌ ١٩٨ـ١٩٩؛ < دایره المعارف‌ زبان‌ و ادبیات‌ تركی‌ >، ج‌ ٤، ص‌ ١٩٤ـ٢٠٢) و از موضوعات‌ شخصی‌ به‌ مسائل‌ اجتماعی‌ گرایش‌ یافت‌ و این‌ گرایش‌ در دوره جنگ‌ استقلال‌ (١٣٣٧ـ١٣٤٠/ ١٩١٩ـ ١٩٢٢) و نخستین‌ سالهای‌ دوران‌ جمهوری‌، به‌ویژه‌ با آشنایی‌ مستقیم‌ او با جامعه آناطولی‌ از ١٣٠١ ش‌/ ١٩٢٢ به‌ بعد، عمق‌ و تشخص‌ بیشتری‌ یافت‌ (بانارلی، ج‌ ٢، ص‌ ١٢١٨ـ١٢١٩) و بدین‌ ترتیب‌، وی‌ در زمره پیشگامان‌ ادبیات‌ ملی‌ به‌ شمار آمد (امیل‌، ص‌ ٢٤٧). یكی‌ از شاخص‌ترین‌ سروده‌های‌ وی‌ در این‌ دوره‌، شعر «هنر» است‌ كه‌ نوعی‌ بیانیه «ادبیات‌ مملكت‌» به‌ شمار می‌رود (بانارلی‌، ج‌ ٢، ص‌ ١٢١٨؛ د. ا. د. ترك‌ ، همانجا).

چاملی‌بل‌ با استفاده‌ از امكانات‌ وزن‌ عروضی‌ به‌ سروده‌های‌ هجایی‌ خود آهنگ‌ دل‌نشین‌تری‌ بخشید و وزنی‌ پدید آورد كه‌ مقدمه پیدایش‌ عروض‌ ویژه تركی‌ گردید. او را یگانه‌ نماینده این‌ عروض‌ شناخته‌اند (رجوع کنید به بانارلی‌، ج‌ ٢، ص‌ ١٢١٧؛ امیل‌، ص‌٢٥٠ـ ٢٥٢؛ <دایره المعارف‌ زبان‌ و ادبیات‌ تركی‌ >، ج‌ ٢، ص‌ ١١٦). در عین‌ حال‌، روی‌آوردن‌ وی‌ به‌ سرودن‌ اشعار جایی‌، به‌ معنای‌ روی‌گردانی‌ همیشگی‌ وی‌ از وزن‌ عروضی‌ نبود (آق‌یوز، ص‌ ٨٤٣؛ < دایره المعارف‌ ادیبان‌ دنیای‌ ترك‌ >، همانجا).

چاملی‌بل‌ گزیده‌ای‌ از اشعار فكاهی‌ و طنز خود را در كتاب‌ < نرم‌ و درشت‌ > (استانبول‌ ١٩٣٨) انتشار داد(<دایره المعارف‌ زبان‌ و ادبیات‌ تركی‌>،ج‌ ٢، ص‌ ١١٥ـ١١٦؛ د. ا. د. ترك‌، همانجا). چند نمایشنامه منظوم‌ او نیز، كه‌ غالباً به‌ پیروی‌ از ایدئولوژی‌ حاكم‌ سروده‌ شده‌اند، جنبه تبلیغی‌ داشتند. معروف‌ترین‌ آنها جانور نام‌ دارد كه‌ منتشر و اجرا شده‌ است‌ (بانارلی‌، ج‌ ٢،ص‌ ١٢١٩؛< دایره المعارف‌ ادیبان‌ دنیای‌ ترك‌ >، همانجا). جز آن‌،<گزیده‌ تمثیلات مدرسه‌> (گزیده نمایشنامه‌ برای‌ مدرسه‌؛ استانبول‌ ١٩٢٨)، رمانی‌ به‌ نام‌ < باران‌ ستاره‌ > (استانبول‌ ١٩٣٦)، < احوال‌ و آثار توفیق‌ فكرت‌ > (استانبول‌ ١٩٣٧) و نیز گزیده‌های‌ اشعار، مقالات‌، مصاحبه‌ها و خاطرات‌ وی‌ به‌ صورت‌ كتاب‌ یا در مطبوعات‌ منتشر شده‌ است‌ (بانارلی‌، همانجا؛ < دایره المعارف‌ ادیبان‌ دنیای‌ ترك‌ >، ج‌ ٣، ص‌ ٢٢ـ٢٣). زینب‌ كرمان‌ نیز سیزده‌ نامه او به‌ سلیمان‌ نظیف‌ (نویسنده‌ و شاعر) را، كه‌ در سالهای‌ ١٣٠٢ـ ١٣٠٥ ش‌/ ١٩٢٣ـ١٩٢٦ نوشته‌ شده‌اند و اهمیت‌ ادبی‌ و تاریخی‌ دارند، منتشر كرده‌ است‌ (رجوع کنید به ص‌ ٤٧٣ـ ٤٨٨).

منابع‌:

(١) Kenan Akyuz, Bat tesirinde: Turk şiiri antolojisi (١٨٦٠-١٩٢٣), Istanbul ١٩٨٥;
(٢) Nihad Sâmi Banarli, Resimli Turk edebiyât târihi , Istanbul ١٩٧١-١٩٧٩;
(٣) Cumhuriyet ansiklopedisi: ١٩٢٣-٢٠٠٠ , ed. Hasan Ersel et al ., Istanbul: Yapi Kredi Yayinlari, ٢٠٠٣;
(٤) Birol Emil, Turk Kultur ve edebiyat ndan , Ankara ١٩٩٧;
(٥) Turan Karataş, Edebiyat terimleri sozluyu, Ankara ٢٠٠٤;
(٦) Zeynep Kerman, Yeni Turk edebiyat incelemeleri , Ankara ١٩٩٨;
(٧) Şukran Kurdakul, Şairler ve yazarlar sozlugu, Istanbul ١٩٧١;
(٨) Rauf Mutluay, ١٠٠ soruda çagdaş Tuk edebiyat, Istanbul ١٩٧٣;
(٩) Turk dili ve edebiyat ansiklopedisi, Istanbul: Dergâh Yayinlari, ١٩٧٦-١٩٩٨;
(١٠) Turk dunyas edebiyatçlar ansiklopedisi, Ankara: Ataturk Kultur Merkezi, ٢٠٠٢- , s.v. "Çamlibel, Faruk Nafiz" (by B. Altuniş-Gursoy);
(١١) TDVIA s.v. "Çamlibel, Faruk Nafiz" (by Halil Hadi Bulut).

/ رحیم‌ رئیس‌نیا /