داران‌ ، مركز شهرستان‌ فريدن‌ از استان‌ اصفهان‌، در ارتفاع‌ حدود ٢٨٠ ، ٢ متری‌، در ١٣٢ كيلومتری‌ شمال‌ غربی‌ شهر اصفهان‌ و ١١٠ كیلومتری‌ شمال‌ غربی‌ شهركرد.

قلۀ‌ دالان‌ با ارتفاع‌ ٩١٥،٣ متر از رشته‌ كوه‌ دالان‌ در نُه‌ كیلومتری‌ جنوب‌شرقی‌ و كوه‌ یتیم‌ (بلندترین‌ قله‌ ٧٤٢ ، ٢ متر) در ده‌ كیلومتری‌ جنوب‌ غربی‌ شهر واقع‌ است‌ (جعفری‌، ج‌ ١، ص‌ ٢٤٤، ٥٦١).

رود دائمی‌ آبِ پلاسگان‌، ریزابۀ‌ زاینده‌رود ــ كه‌ در محل‌ عبور از این‌ شهرستان‌ به‌ نامهای‌ رود داران‌ یا فریدن‌ هم ‌خوانده‌ می‌شود ــ در مغرب‌ شهر جریان‌ دارد و در ٢٩ كیلومتری‌ جنوب‌ شهر داران‌ به‌ دریاچۀ‌ سد زاینده‌رود می‌ریزد (رجوع کنید به افشین‌، ج‌ ١، ص‌ ٧١ـ٧٢؛ جعفری‌، ج‌ ٢، ص‌ ٧٤). این‌ رود، كه‌ نه‌ جوی‌ از آن‌ منشعب‌ می‌شود، مهم‌ترین‌ منبع‌ آب‌ كشاورزی‌ اطراف‌ شهر است‌ (میرمحمدی‌، ص‌ ١٣٣).

آب‌ و هوای‌ شهر سرد و نیمه‌خشك‌ است‌. بیشترین‌ دمای‌ شهر، براساس‌ ایستگاه‌ سینوپتیك‌ داران‌، ْ٣٥ در مرداد، كمترین‌ آن‌ ْ٤ر١٨- در بهمن‌، و میانگین‌ بارش‌ سالانۀ‌ آن‌ حدود ٢٦٩ میلیمتر است‌ (سالنامه‌ هواشناسی‌، ص‌ ٢٠٢).

زبان‌ مردم‌ شهر داران‌ فارسی‌ است‌. معدودی‌ از افراد، علاوه‌ بر فارسی‌، به‌ زبانهای‌ گرجی ‌و تركی‌ و ارمنی‌ هم‌ گفتگو می‌كنند. مردم‌ شهر شیعۀ‌ دوازده‌ امامی‌اند و اقلیتی‌ نیز ارمنی‌ هستند ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها ، ج‌ ٧٠، ص‌ ٩٨؛ نیز رجوع کنید به میرمحمدی‌، ص‌ ٩٨ـ٩٩).

در سرشماری‌ ١٣٧٥ ش‌، جمعیت‌ شهر ٠٣٣ ، ١٧ تن‌ بوده‌ است‌ (مركز آمار ایران‌، ص‌ هفتادوچهار).

براساس‌ تقسیمات‌ كشوری‌ ١٣١٦ ش‌، داران‌ بخشی‌ از شهرستان‌ اصفهان‌ از استان‌ دهم‌ بود (ایران‌. وزارت‌ كشور، بی‌تا، ص‌ ١٨ـ١٩). آبادی‌ داران‌ در ١٣٢٩ ش‌ به‌ شهر تبدیل‌ شد (ایران‌. وزارت‌ كشور، ١٣٨٢ ش‌، ذیل‌ «استان‌ اصفهان‌»).

بیشترین‌ صادرات‌ این‌ شهر فرش‌ و سیب‌زمینی‌ است‌ ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها ، ج‌ ٧٠، ص‌ ٩٨). مهم‌ترین‌ محصولات‌ كشاورزی‌ آن‌ گندم‌، جو، یونجه‌، سیب‌زمینی‌، و از فراورده‌های‌ باغی‌، انگور، سیب‌ درختی‌، زردآلو، آلبالو، گلابی‌، بادام‌ و گردوست‌. همچنین‌ درخت‌ بادام‌ كوهی‌ و گیاهان‌ گون‌ كتیرا، گل‌ گاوزبان‌، گل‌ خطمی‌ و قیاق‌ در پیرامون‌ شهر یافت‌ می‌شود ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها ، ج‌ ٧٠، ص‌ ٩٨).

از آثار تاریخی‌ این‌ شهر، بقعۀ‌ شیخ‌ ابوسلیمان‌ دارانی‌ است‌ كه‌ زیارتگاه‌ اهالی‌ است‌ و موقوفاتی‌ نیز دارد. در اولین‌ وقف‌نامۀ‌ آن‌ سال‌ ٧١٠ ضبط‌ شده‌ است‌ (میرمحمدی‌، ص‌ ١٤٥ـ ١٤٨).

پیشینه‌. شهر داران‌ در ناحیۀ‌ باستانی‌ پرتیكان‌ قرار گرفته‌ ( رجوع کنید به فریدن*‌) و نام‌ آن‌ به‌ صورت‌ دارون‌ هم‌ ضبط‌ شده‌ است‌ (جناب‌، ص‌ ١٢٣). در دورۀ‌ ناصری‌، معروف‌ترین‌ قریۀ‌ ناحیۀ‌ ورزق‌ بود و به‌ سبب‌ آنكه‌ در قسمت‌ میانی‌ منطقه‌ قرار داشت‌ حاكم‌نشین‌ پنج‌ ناحیه‌ یا فریدن‌ به‌ شمار می‌رفت‌ (ارباب‌ الاصفهانی‌، ص‌ ٣٣١؛ افضل‌الملك‌، ص‌ ٩٩، ١٠٢).

به‌ نوشتۀ‌ جناب‌، در ١٣٠٣ ش‌ دارون‌ قصبه‌ و دارالحكومۀ‌ فریدن‌ بود (جناب‌، همانجا).

در حدود ١٣٣٢ ش‌، حسینعلی‌ رزم‌آرا نوشته‌ است‌ (ج‌ ١٠، ص‌ ٨٣ ـ٨٤) داران‌ قصبه‌ای‌ است‌ در دشتی‌ سبز و خرّم‌ با ٧٠٠ ، ٢ نفر جمعیت‌ كه‌ به‌ لری‌ و فارسی‌ سخن‌ می‌گویند، پانزده‌ رشته‌ قنات‌ و محصولاتی‌ مانند غلات‌ و حبوبات‌ دارد، مردمش‌ زارع‌ و گله‌دارند و از صنایع‌دستی‌ به‌ بافت‌ قالی‌، جاجیم‌ و گلیم‌ اشتغال‌ دارند. در زمان‌ رزم‌آرا بیشتر بناهای‌ شهر گلی‌ و قدیمی‌ بوده‌اند (همانجا).

منابع‌:
(١) محمدمهدی‌بن‌ محمدرضا ارباب‌ الاصفهانی‌، نصف‌ جهان‌ فی‌ تعریف‌ الاصفهان‌ ، تصحیح‌ منوچهر ستوده‌، تهران‌، ١٣٤٠ ش‌؛
(٢) میرزاغلامحسین‌ افضل‌الملك‌، سفرنامه‌ اصفهان‌ ، به‌كوشش‌ ناصر افشارفر، تهران‌ ١٣٨٠ ش‌؛
(٣) یداللّه‌ افشین‌، رودخانه‌های‌ ایران‌ ، تهران‌ وزارت‌ نیرو، ١٣٧٣ ش‌؛
(٤) ایران‌. وزارت‌ كشور، قانون‌ تقسیمات‌ كشور و وظایف‌ فرمانداران‌ و بخشداران‌ ، مصوب‌ ١٦ آبان‌ ماه‌ ١٣١٦ ، چاپ‌ دوم‌، تهران‌، [ بی‌تا. ( ؛
(٥) همو، نشریه‌ تاریخ‌ تأسیس‌ عناصر تقسیماتی‌ به‌ همراه‌ شماره‌ مصوبات‌ ، دفتر تقسیمات‌ كشوری‌، تهران‌، ١٣٨٢ ش‌؛
(٦) همو، عناصر و واحدهای‌ تقسیمات‌ كشوری‌ ) تا پایان‌ آذر ١٣٨٥ ] ، تهران‌ ١٣٨٥ ش‌؛
(٧) عباس‌ جعفری‌، گیتاشناسی‌ ایران‌، ج‌ ١: كوهها و كوهنامه‌ ایران‌، ج‌ ٢، رودها و رودنامۀ‌ ایران‌ ، تهران‌، ١٣٦٨ـ١٣٧٦ ش‌؛
(٨) میرسیدعلی‌ جناب‌، الاصفهان‌ ، اصفهان‌: ١٣٧٦؛
(٩) سازمان‌ هواشناسی‌ كشور، سالنامه‌ هواشناسی‌، ٧٦ـ١٣٧٥ ، تهران‌، ١٣٧٧ ش‌؛
(١٠) فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیهای‌ كشور جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، ج‌ ٧٠: شهر كرد ، تهران‌: سازمان‌ جغرافیایی‌ نیروهای‌ مسلح‌، ١٣٦٩ ش‌؛
(١١) مركز آمار ایران‌، سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسكن‌ ١٣٧٥: نتایج‌ تفصیلی‌ كل‌ كشور ، تهران‌، ١٣٧٦ ش‌؛
(١٢) حمیدرضا میرمحمدی‌، دیباچه‌ای‌ بر جغرافیای‌ تاریخی‌ فریدن‌ ( برتیكان‌ باستان‌ )، انتشارات‌ ارمغان‌ قلم‌، خوانسار، ١٣٨٠؛
نقشه‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ (براساس‌ تقسیمات‌ كشوری‌)، مقیاس‌ ٠٠٠ ، ٦٠٠ ، ١:١، تهران‌: گیتاشناشی‌ ١٣٨٣ ش‌.

/ محمدحسن‌ یزدانی‌ /

تاریخ نشر اینترنتی: ٢١/١٢/١٣٨٦