دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣١٣٠
تاریخ مبارکْ شاهی ،
تاریخ پادشاهان دهلی از ابتدای قرن هفتم تا نیمة قرن نهم ، به فارسی ، تألیف یحیی بن احمد سرهندی در سدة نهم . این کتاب ، تاریخ محلی است و مؤلف ، آن را به معزّالدین مبارک شاه (حک : ٨٢٤ ـ٨٣٧)، دومین پادشاه از خاندان سیدها (یا بنی خِضر)، تقدیم کرده و آن را به نام وی ، تاریخ مبارک شاهی نامیده است (سرهندی ، ص ٣ـ٤). از زندگی سرهندی اطلاعی در دست نیست . ادعای > تاریخ و فرهنگ مردم هند < (ج ٦، ص ٤) که او را یگانه مورخ شیعیِ دربار دهلی دانسته از آنرو که در خطبة کتاب نام حضرت علی و دو فرزندش ، امام حسن و امام حسین علیهم السلام ، را ذکر کرده است ، با توجه به مضامین خطبة کتاب مقرون به صواب نیست (رجوع کنید به سرهندی ، ص ١ـ٢).
سرهندی ، بخش اعظم تاریخ مبارک شاهی را پیش از شعبان ٨٣١ نوشت (ص ٢١١). وی در این کتاب پس از بیان سبب تألیف (تدوین تاریخ سلاطینی که «در تختگاه دهلی ضابط بودند»، از ابتدای استقرار حاکمان مسلمان بر این ناحیه تا زمان تألیف کتاب )، به فتوحات محمدبن سام غوری (حک : ٥٥٨ ـ ٥٩٩) و معزّالدین محمد سام غوری (حک : ٥٦٩ ـ٦٠٢)، از غوریان یا شَنسَبانیان ، از آغاز حکومت او بر غزنین (٥٦٩) پرداخته (ص ٥) و سپس رویدادها را تا ٨٣٨، یعنی ابتدای سلطنت محمدشاه (٨٣٨ ـ ٨٤٩)، جانشین مبارک شاه ، ادامه داده است (ص ٢٣٦ به بعد).
بخش ارزشمند این اثر، تاریخ خاندان سیدهاست که حدود یک چهارم کتاب را دربرمی گیرد. سرهندی بسیاری از حوادث را دیده یا شنیده بوده است (ص ٤) و مطالب او را مورخان بعدی گاه عیناً در کتابهای خود تکرار کرده اند، از جمله نظام الدین احمد در طبقات اکبری و عبدالقادر بداؤنی در منتخب التواریخ و ملامحمدشاه در تاریخ فرشته (سرهندی ، مقدمة هدایت حسین ، ص VI ). سرهندی از منابع خود فقط از قِران السعدینِ امیرخسرو دهلوی نام برده است (رجوع کنید به ص ٥٥).
نثر کتاب ساده و بدون عبارت پردازی است و مؤلف در بارة رویدادها، از جمله در بارة حملة تیمور به دهلی و فجایع متعاقب آن ، اظهارنظر نکرده است .
محمد هدایت حسین ، این کتاب را بر اساس نسخه ای که در ٩٥٧ استنساخ شده بود (همان ، ص ٢٤٤)، در ١٣١٠ش /١٩٣١ در کلکته به چاپ رساند. بسو این کتاب را به انگلیسی برگردانیده و با افزودن مقدمه ای ، در ١٣١١ش /١٩٣٢ در بروده منتشر کرده است .
منابع :
(١) یحیی بن احمدسرهندی ، تاریخ مبارک شاهی ، چاپ محمد هدایت حسین ، کلکته ١٩٣١؛
The History and culture of the Indian people , ed. R. C. Majumdar, VI: The Delhi sultanate , Bombay ١٩٦٧.
/ آذرمیدخت مشایخ فریدنی /