دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٢٣
بادِهوا ، در مالیة عثمانی ، اصطلاحی عام برای درآمدهای نامستمر و اتفاقی از محل جرایم و عوارض و حق الثبتها و سایر منابع غیر معمول درآمد. این اصطلاح در قانون های قرن نهم نیامده است ، ولی در قانون نامة گلیپولی سال ٩٢٥ از جرایم و مالیات عروسی و عوارضِ دستگیری بردگان فراری و انواع دیگر بادهوا یاد شده است (بارکان ، ص ٢٣٦). اصطلاحاتی از این نوع در قانون نامه های آنکارا ٩٢٩ـ بارکان ، ص ٣٤، حمید ٩٣٥ـ بارکان ، ص ٣٣)، آیدین (٩٣٥ـ بارکان ، ص ١٤)، و مَلَطْیه (٩٣٧ـ بارکان ، ص ١١٠) و کولیهای روم ایلی (٩٣٧ـ بارکان ، ص ٢٤٨) نیز آمده است . در دو قانون نامة اخیر، بادهوا ضمیمة رسوم عرفیه است . در قرون دهم تا دوازدهم این اصطلاح را در کلیة کتب قانون و دفاتر و سراسر قلمرو عثمانی می توان یافت . در تیمار * های رایگان (سربست تیمار)، بادهوا متعلق به تیماردار بود. در انواع دیگر تیمار، بادهوا میان تیماردار و خاص * تقسیم می شد یا، در بیشتر موارد، تمامی آن به خاص تعلق می یافت که در این صورت یا به عنوان خاصِ شاهی نگهداری می شد یا به مثابة خاص به حاکم اعطا می شد (رجوع کنید به بیت المال * ). این اصطلاح ممکن است ، چنانکه اینالجق می گوید، با کلمة بیزانسی «اریکون »، که خود بسیار بحث انگیز بوده است ، نسبت داشته باشد.
منابع :
(١) «قانون نامة آلِ عثمان »، در تاریخ عثمانی انجمنی مجموعه سی ، ضمیمه ، استانبول ١٣٢٩، ص ٣٨ـ٣٩؛
Omer lutfi Barkan,Osmanlu Imparatorlug § u'nda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esaslar i , I. Kanunlar,
(٢) Istanbul ١٩٤٣;
Halil I nalc â k, Su ª reti , Defter i Sancak-i Arvan ¦ â d, Ankara ١٩٥٤, xxvii-xxviii, xxxii-xxxiii,
(در این کتاب اینالجق به قانون مشروحی دربارة بادهوا در نسخه ای خطّی محفوظ در کتابخانة انجمن تاریخ ترک ، ش ٣٤، ص ١١٧ اشاره می کند).
/ لویس ( د. اسلام ) /