بِیلی ، سر هارولد والتر ، ایران شناس نامدار انگلیسی و صاحب آثار و پژوهشهای ارزنده دربارة زبانهای ایرانی . بیلی در ٢٥ آذر ١٢٦٨/١٦ دسامبر ١٨٩٩ در ویلتشر انگلستان به دنیا آمد (طاووسی ، ص ٨٥١؛ طاهری ، ص ٣٦٦). در ده سالگی ، همراه خانوادة خود به استرالیا رفت و تا ١٩٢٧/ ١٣٢٦ ش در آنجا به سر برد. تحصیلات خود را در ادبیات کلاسیک در دانشگاه پرث به انجام رساند و از آن پس برای آموختن زبان سانسکریت و دستور تطبیقی زبانهای هند و اروپایی به انگلستان بازگشت (لوکوک ، ص ١١٧).

بیلی در طول زندگی دانشگاهی خود، به دریافت درجه های عالی دانشگاهی ، عضویت در انجمنهای علمی جهانی ، ریاست سازمانهای دانشگاهی و پژوهشی و دریافت نشانهای علمی توفیق یافت و در ١٣٤٦ ش /١٩٦٧ پس از رسیدن به رتبة استادی ممتاز در کیمبریج ، بازنشسته شد (طاهری ، همانجا؛ > زندگینامه ـ کتابشناسیهای ١٣٤ دانشمند < ، ص ٣٣ـ ٣٥؛ > کتاب اعلام بین المللی < ، ذیل مادّه ؛ لوکوک ، همانجا). عضویت در فرهنگستانهای بریتانیا، دانمارک ، نروژ و سوئد؛ ریاست انجمن واژه شناسان بریتانیا؛ ریاست انجمن سلطنتی آسیایی ؛ ریاست هیئت مدیرة بیست وسومین کنگرة مستشرقان در ١٣٣٣ ش / ١٩٥٤ در کیمبریج (تقی زاده ، ص ٨٥؛ لوکوک ، همانجا)؛ دریافت درجة دکتری افتخاریِ ادبیات از دانشگاههای استرالیای غربی و آکسفورد؛ ریاست شعبة آسیای مرکزی بیست وهشتمین کنگرة خاورشناسی در کانبرای استرالیا (افشار، ص ٢٩٤) و دریافت نشان طلای انجمن سه سالانة سلطنتی آسیاشناسی ( > زندگینامه ـ کتابشناسیهای ١٣٤ دانشمند < ؛ > کتاب اعلام بین المللی < ، همانجاها) از جملة مدارج و عضویتهای او بود. وی در ٢١ دی ١٣٧٤/ ١١ ژانویة ١٩٩٦ درگذشت .

آثار بیلی عموماً در زمینة زبانهای هند و اروپایی و بویژه زبانهای ایرانی ، و تخصص اصلی او زبان ختنی (سکایی ) است (لوکوک ، ص ١١٨). وی حدود دویست مقالة تحقیقی دارد که دو جلد آن با نام > آثار کوتاه ، مقالاتی دربارة مطالعات ایرانی < به همت یحیی ماهیار نوابی یکجا انتشار یافته ومقاله های او را از ١٩٣٠ تا ١٩٥٣ دربر می گیرد (طاووسی ، ص ٨٥٠). فهرست مقاله های او را تا ١٣٤٩ ش / ١٩٧٠ در سی وسومین شمارة > نشریة مدرسة مطالعات آسیایی و آفریقایی < می توان دید که برخی از آنها از جمله «زبان فارسی » در میراث ایران به فارسی (ص ٢٩١ـ ٣٢٢) و پاره ای دیگر به زبانهای سوئدی و آلمانی برگردانده شده است (طاهری ، همانجا).

از جمله مهمترین کتابهای اوست : > مسائل زردشتی در کتابهای قرن نهم < که حاصل مطالعات او دربارة متنهای پهلوی و زردشتی قرن سوم هجری است (١٣٢٢ ش /١٩٤٣). این اثر و دیگر نوشته های بیلی نام وی را در کنار هنینگ و زنر، صاحبنظران جهانی دربارة کیش زردشت و سیر تکوینی این دین ، قرار داده است ؛ > متنهای ختنی < در پنج جلد (١٩٤٥ـ١٩٦٣)؛ > فرهنگ زبان ختنی < (١٩٧٩) که اساسیترین تألیف او در زبان ختنی است ؛ > فرهنگ سکاها در ختن ایران باستان < و کتابهای دیگری که همگی جزو کتابهای مرجع اند. او همچنین در زمینة متنهای بودایی سانسکریت ، چینی و تبتی ، پژوهشهای ارزنده ای انتشار داده است (طاهری ، ص ٣٦٧؛ طاووسی ، ص ٨٥٠ ـ٨٥١)، اما تحقیق او دربارة متن فارسی میانه (پهلوی ) بندهش ، منتشر نشده است (لوکوک ؛ > زندگینامه ـ کتابشناسیهای ١٣٤ دانشمند < ؛ > کتاب اعلام بین المللی < ، همانجاها).

منابع :
(١) ایرج افشار، بیـاض سفر: یادداشتهای سفـر در زمینـة ایرانشناسی ، کتابشناسی و نسخه شناسی ، تهران ١٣٥٤ش ؛
(٢) حسن تقی زاده ، «گزارش بیست وسومین کنگرة مستشرقین در کمبریج : از بیست ونهم مرداد تا ششم شهریور ١٣٣٣ مطابق بیستم تا بیست وهشتم اوت ١٩٥٤»، مجلة دانشکدة ادبیات دانشگاه تهران ، سال ٢، ش ٢، (دی ١٣٣٣)؛
(٣) محمود طاووسی ، «مجموعة مقالات سر هارولد بیلی »، آینده ، سال ١٢، ش ١١ـ١٢ (بهمن ـ اسفند ١٣٦٥)؛
(٤) ابوالقاسم طاهری ، سیر فرهنگ ایران در بریتانیا، یا، تاریخ دویست سالة مطالعات ایرانی ، تهران ١٣٥٢ش ؛
(٥) میراث ایران ، زیرنظر ا.ج . آربری ، ترجمة احمد بیرشک ... ( و دیگران ) ، تهران ١٣٣٦ش ؛

(٦) Bio-bibliographies de ١٣٤ savants, Acta Iranica, ٢٠, Leiden ١٩٧٩;
(٧) The International who's who ١٩٩٣-٩٤ , ٥٧ th ed., London ١٩٩٣;
(٨) Pierre Lecoq, "Sir Harold W. Baily (١٨٩٩-١٩٩٦)", Studia Iranica, XXVI, ١(١٩٩٧) .

/ محمدتقی راشد محصّل /