دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٣٢٧
بیاضی ، احمد بن حسن بن سنان الدین بوسْنَوی رومی ، معروف به بیاضی زاده ، فقیه حنفی و قاضی دانشمند قرن یازدهم .
بیاضی بوسنی الاصل بود و در ١٠٤٤ در استانبول به دنیا آمد. از دانشمندان زادگاهش کسب دانش کرد (زرکلی ، ج ١، ص ١١٢؛ محبّی ، ج ١، ص ١٨١)، سپس راهی مکه شد و از محضر درس شمس الدین بابلی ، از فقهای شافعی مصر (متوفی ١٠٧٧) استفاده کرد تا سرانجام از دانشمندان نامور و از قضات بلندپایة آناطولی و دولت عثمانی قلمداد گشت (محبّی ، همانجا). او در ١٠٧٧ قاضی شهر حلب شد و نزد مردم آنجا بسیار محترم بود. وی با مفتی حلب ، محمدبن حسن کواکبی ، مباحثات بسیاری داشت . سپس عهده دار منصب قضاوت بورسه ، و در ١٠٨٣ قاضی مکة مکرمه شد (محبّی ؛ زرکلی ، همانجاها). رفتارش با مردم بسیار پسندیده بود و در اثناء تصدی منصب قضا، به تدریس کتاب خود اشارات المرام من عبارات الامام می پرداخت که شرح جامعی بر فقه الاکبر ابوحنیفه بود. پس از مدتی ، راهی دمشق شد و در ١٠٨٦ قاضی شهر قسطنطنیه گشت . آخرین منصب او قاضی عسکری «روم ایلی » در استانبول بود و پس از آن خانه نشین شد تا اینکه در ١٠٩٨ یا ١٠٩٧ در روستایی نزدیک استانبول درگذشت (زرکلی ؛ محبی ، همانجاها؛ کحاله ، ج ١، ص ١٩٢؛ بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ١، ستون ١٦٤).
بیاضی در مدت عمر خویش شاگردان بسیاری تربیت کرد که از جملة آنان شیخ الاسلام یحیی بن عمر منقاری است (محبّی ، همانجا).
برخی از آثار او، علاوه بر اشارات المرام ، عبارت است از : سوانح المطارحات و لوائح المذاکرات فی العلوم که در شش فن نگارش یافته و به سوانح العلوم نیز معروف است ؛ الفقه الابسط ؛ شرح کتاب الوصایا ؛ کتاب العالم ؛ و رسالة فی تفسیر اللوائح که به صورت پرسش و پاسخ است . بیاضی حواشی و تعلیقاتی نیز نگاشته است (بغدادی ، هدیة العارفین ، همانجا؛ همو، ایضاح المکنون ، ج ١، ستون ٨٤؛ زرکلی ؛ کحّاله ؛ همانجاها).
منابع :
(١) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٣، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٢) همو، هدیة العارفین ، ج ١، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٥، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٣) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٤) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) محمد امین بن فضل الله محبی ، خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر ، بیروت ( بی تا. ) .
/ علی زمانی قمشه ای /