دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٩٥٠
تنکابنی ، سلیمان بن محمدرفیع عبدالمطلب ، حکیم ، متکلم ، فقیه و پزشک شیعی ایرانی قرن سیزدهم . از تاریخ تولد او اطلاعی در دست نیست . وی در سلیمان آباد تنکابن که بعدها خود آنجا را آباد کرد، در خانواده ای عالم ، فاضل و پرهیزگار به دنیا آمد (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ٣، ص ٢٩٨؛ مدرس تبریزی ، ج ٣، ص ٣٨١؛ تنکابنی ، ص ٧١). او در زادگاه خود به تحصیل علوم دینی پرداخت ، و سپس برای تکمیل تحصیل همراه برادرش ، ملاعبدالمطلب ، به عتبات عالیات سفر کرد (تنکابنی ، همانجا؛ سمامی حائری ، ص ١١٧). بعد از فراغت از تحصیل سطوح به اصفهان رفت و از مجالس درس مشاهیر علمای عصر بهره مند شد (سمامی حائری ، همانجا).
میرزا سلیمان ، مدت بیست ودو سال ، علوم عقلی بویژه آرای صدرالدین شیرازی را نزد ملاعلی نوری (متوفی ١٢٤٦) و
علوم نقلی را نزد ملامحمدعلی نوری (متوفی ١٢٥٢) آموخت
و سپس به تدریس شرح تجرید ، شوارق ، شرح لمعه و
تفسیر انوارالتنزیل قاضی بیضاوی مشغول شد (تنکابنی ، همانجا؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، ج ٢، قسم ٢، ص ٦٠٩؛ صدوقی سُها، ص ٣٩).
او با ملامحراب گیلانی حکیم و عارف اصفهان (متوفی ١٢١٧) مراوده و مصاحبت داشت (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤؛ تنکابنی ، همانجاها) و نیز نزد ملااسماعیل الاعرج اصفهانی طب آموخت و در آن فن مهارت یافت و در اصفهان به تدریس قانون ابن سینا پرداخت . در مقابل ملااسماعیل الاعرج نزد او شرح تجرید آموخت (همانجاها). تنکابنی پس از وصول به مقامات عالی علمی در پی درخواست والی مازندران و توصیة استادش ، آخوند نوری ، بعد از چند سال به تنکابن برگشت و به حل وفصل امور مردم پرداخت و حدود ١٢٥٠ درگذشت (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، همانجا؛ تنکابنی ، ص ٧٢؛ سمامی حائری ، ص ١١٨). پیکر او را به نجف اشرف منتقل کردند و در جوار امیر مؤمنان علی علیه السلام به خاک سپردند (سمامی حائری ، همانجا).
میرزا محمدبن سلیمان تنکابنی * ، مؤلف قصص العلماء ، فرزند میرزا سلیمان تنکابنی است .
آثار به جا مانده از میرزاسلیمان به فارسی و عربی عبارت است از: شرح بر شواهدالربوبیّه ملاصدرا؛ شرح بر زادالمعاد علامه مجلسی ؛ شرح بر فوائدضیائیه نورالدین عبدالرحمان جامی ؛ و آثاری در پزشکی ، ادبیات و غیره (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، سمامی حائری ، همانجاها؛ تنکابنی ، ص ٧٢؛ سهامی ، ص ١١٨).
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشیعة ، جزء ٢: الکرام البررة ، مشهد ١٤٠٤؛
(٣) محمدبن سلیمان تنکابنی ، کتاب قصص العلماء ، تهران ( بی تا. ) ؛
(٤) محمد سمامی حائری ، بزرگان تنکابن ، قم ١٣٧٢ ش ؛
(٥) منوچهر صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفاء متأخر بر صدرالمتألهین ، تهران ١٣٥٩ ش ؛
(٦) محمدعلی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش .
/ شمسی سیّاح /