دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢١٥٣
بهاءالدین سمرقندی ، علی بن محمدّبن اسماعیل مشهور به اِسبیجابی ، فقیه حنفی و شیخ الاسلام سمرقند. در ٤٥٤ در اسبیجاب ، شهری میان تاشکند و سیرام ، به دنیا آمد ودر سمرقند ساکن شد (طاش کبری زاده ، ج ٢، ص ١٤٠ـ١٤١؛ قرشی حنفی مصری ، ج ١، ص ٣٧٠ـ٣٧١؛ بغدادی ، ج ١، ستون ٦٩٧). در ماوراءالنهر آن روزگار، کسی مانند او، به تبلیغ و حفظ مذهب حنفی همّت نمی گماشت . وی همواره به تحصیل و تدریس می پرداخت و شاگردان بسیاری داشت ، از جمله سمعانی ، که از او اجازه نامه داشت برهان الدین * بخاری مرغینانی (متوفی ٥٩٣) معروف به صاحب هدایه نیز از دورانی که نزد او درس خوانده به نیکی یاد کرده و گفته است که او مرا برای افتاء به طور مطلق شایسته می دانست و نامه ای طولانی هم در این باره نوشته بود، ولی من موفق به گرفتن اجازة فتوا از او نشدم (قرشی حنفی مصری ، ج ١، ص ٣٧١؛ ابن قطلوبغا، ص ٤٤ـ ٤٥). وی در ٥٣٥ در سمرقند از دنیا رفت . از جمله تألیفات اوست : الفتاوی ؛ کتاب الزّاد ؛ شرح مختصر الطّحاوی فی فروع الحنفیّة تألیف امام ابی جعفر احمدبن محمد طحاوی حنفی (متوفی ٣٢١؛ کحاله ، ج ٧، ص ١٨٣؛ حاجی خلیفه ، ج ٢، ستون ١٦٢٧؛ بغدادی ، همانجا).
منابع :
(١) ابن قطلوبغا، تاج التّراجم فی طبقات الحنفیة ، بغداد ١٩٦٢؛
(٢) اسماعیل بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ١، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٥، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٣) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٤) احمدبن مصطفی طاش کبری زاده ، کتاب مفتاح السّعادة و مصباح السیادة ، ج ٢، حیدرآباددکن ١٤٠٠/١٩٨٠؛
(٥) عبدالقادربن محمد قرشی حنفی مصری ، الجواهر المضیئة فی طبقات الحنفیة ، حیدرآباددکن ١٣٣٢؛
(٦) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) .
/ داود الهامی /