دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٣٠٩
تُجیبی ، احمد بن یحیی بن وزیر ، معروف به ابوعبداللّه مصری ، محدّث ، فقیه و نحوی بزرگ قرن دوم و سوم . در ١٧١ به دنیا آمد و از کسانی چون محمدبن ادریس شافعی ، عبداللّه بن وَهْب ، عمران بن موسی ، شُعَیب بن لَیث ، اَصبغ بن فَرَج (یا فرّوج ) و پدرش یحیی بن وزیر حدیث شنید (ذهبی ، حوادث و وفیات ٢٤١ـ٢٥٠ ه .، ص ١٥٢؛ سیوطی ، ج ١، ص ٣٩٨؛ مزّی ، ج ١، ص ٥١٩). محدّثان بزرگی مانند نسائی ، حسین بن یعقوب مصری ، ابوبکربن ابی داود و احمدبن حَمّاد از وی حدیث روایت کرده اند و برخی چون نسائی او را ثقه دانسته اند (سبکی ، ج ٢، ص ٦٦؛ مزّی ، ج ١، ص ٥٢٠). تجیبی در شعر، ادب ، نحو، انساب و تاریخ ، عالم بود و از عبداللّه بن وهب نیز فقه آموخته بود (سبکی ، همانجا؛ طاشکوپری زاده ، ج ٢، ص ٢٦٨).
تجیبی زندگی خود را با کشاورزی در زمینهای اجاره ای می گذراند، اما چون نتوانست بخشی از سهم مالیات خود را بپردازد به زندان محمدبن مدبّر (والی خراج مصر) افکنده شد و در سال ٢٥٠ یا ٢٥١ در همانجا از دنیا رفت (سبکی ، همانجا؛ یاقوت حموی ، ج ٥، ص ١٤٩؛ قفطی ، ج ١، ص ١٥٢). ابن حَجَر عسقلانی سال درگذشت او را ٢٦٥ در سن ٩٤ سالگی می داند و علاوه بر معرفی احمدبن یحیی (ج ١، ص ٢٨)، از فردی به نام محمدبن وزیر مصری نیز نام می برد و او را همان احمدبن یحیی یا برادرش می داند (ج ٢، ص ٢١٥).
منابع :
(١) ابن حجر عسقلانی ، تقریب التهذیب ، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف ، بیروت ?( ١٣٨٠ ) ؛
(٢) محمدبن احمد ذهبی ، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام ، چاپ عمر عبدالسلام تدمری ، حوادث و وفیات ٢٤١ـ٢٥٠ ه . ، بیروت ١٤١٤/١٩٩٤؛
(٣) عبدالوهاب بن علی سبکی ، طبقات الشافعیة الکبری ، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمدحلو، قاهره ١٩٦٤ـ١٩٧٦؛
(٤) عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی ، بُغیة الوعاة فی طبقات اللغویین و النحاة ، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم ، قاهره ١٣٨٤؛
(٥) احمدبن مصطفی طاشکوپری زاده ، مفتاح السعادة و مصباح السیادة ، بیروت ١٤٠٥/١٩٨٥؛
(٦) علی بن یوسف قفطی ، انباه الرواة علی انباه النحاة ، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم ، ج ١، قاهره ١٣٦٩/ ١٩٥٠؛
(٧) یوسف بن عبدالرحمان مُزّی ، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال ، چاپ بشار عواد معروف ، بیروت ١٤٠٣ـ ١٤٠٥/١٩٨٣ـ ١٩٨٥؛
(٨) یاقوت حموی ، معجم الادباء ، مصر ١٣٥٥ـ١٣٥٧/١٩٣٦ـ ١٩٣٨، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) .
/ لیلی کریمیان /