خَرّوصی، عمر بن خطّاب ، خَرّوصی‌، عمربن‌خطّاب ‌بن ‌محمد یحْمدی ‌نَزْوی‌، از امامانِ اَباضی‌ عُمّان ‌در قرن‌نهم‌. وی‌از قبیله بنی ‌خرّوص ‌بود و علت ‌شهرت ‌قبیله‌اش ‌به ‌این ‌نام‌، انتساب ‌آن ‌به‌ خرّوص ‌بن ‌شاری ‌بن‌یحمد بوده ‌كه ‌گفته ‌شده ‌است‌ نسبش‌ به‌ هود پیامبر می‌رسد ( رجوع کنید به خرّوصی‌، ص‌٢٤٢ـ٢٤٣). افراد بسیاری‌از این ‌قبیله‌، از قرن ‌دوم ‌تا چهاردهم‌، امامت ‌اباضیه ‌را در عمّان ‌برعهده ‌داشتند (ابوبشیر سالمی‌، ص‌٨٠ـ٨١؛ رنس‌، ص‌ـ ١٤٥؛ برای‌تفصیل‌در باره‌امامان ‌و شرح‌حال‌آنها رجوع کنید به نورالدین‌سالمی‌، ج‌١، ص‌١١٥ـ٣٨٧).

از تاریخ‌ولادت ‌و زندگانی ‌خرّوصی‌، پیش‌ از رسیدن ‌به‌ امامت‌، اطلاعی ‌در دست‌ نیست‌. در سلسله ‌امامان ‌اباضی ‌عمّان‌، نام ‌خرّوصی‌، بعد از ابوالحسن ‌بن ‌خمیس‌ بن‌عامر، از بنی ‌نَبْهان ‌كه ‌تا ٨٤٦ عهده‌ دار امامت ‌بود، ذكر می‌شود. در فاصله ‌میان ‌مرگ ‌ابوالحسن ‌بن ‌خمیس ‌و رسیدن ‌خرّوصی ‌به ‌امامت‌، خاندان ‌بنی ‌نبهان‌، كه ‌با جریان ‌اصلی ‌اباضی ‌در عمّان ‌همخوانی ‌نداشتند، در عمان ‌به ‌قدرت ‌رسیدند و در ٨٨٥ خرّوصی ‌قدرت ‌را از دست ‌آنان ‌خارج ‌كرد (ازكوی ‌عمانی‌، ص‌٧٢؛ تاریخ‌اهل‌عمان‌، ص‌٩٩؛ معولی‌، ص‌٨٢ ـ٨٣). در برخی ‌از منابع ‌متأخر، شروع ‌امامت ‌خرّوصی ‌٨٣٥ ذكر شده ‌است‌(ابن‌رزیق‌، ١٤٠٣، ص‌٢٥٧؛
همو، ١٤٠٤، ص‌٧٩) كه‌با توجه‌ به ‌منابع ‌تاریخی ‌اولیه ‌صحیح ‌به‌ نظر نمی‌رسد. خرّوصی ‌دو بار، با بیعت ‌مردم‌، به ‌امامت ‌اباضیه ‌عمّان ‌انتخاب ‌شد. او بار نخست‌، بعد از یك‌سال ‌حكومت‌، به‌جنگ ‌سلیمان ‌بن ‌سلیمان‌، حاكم ‌منطقه ‌رُستاق‌(فارسی‌، ص‌١٤٢) از بنی‌نبهان‌، رفت‌اما در منطقه‌ای‌به‌نام‌وادی‌سَمائیل‌، از او شكست‌خورد و از امامت‌كنار گذاشته‌شد. پس‌از مدتی‌دوباره‌مردم‌با خرّوصی‌بیعت‌كردند و این‌بار او قدرت‌را به‌طور كامل‌از دست‌بنی‌نبهان‌خارج‌ساخت‌(ازكوی‌عمانی‌، ص‌٧٣؛
تاریخ‌اهل‌ عمان‌، ص‌١٠١؛
معولی‌، ص‌٨٤). خرّوصی‌در شهر نزوی‌درگذشت‌و در همانجا به‌خاك‌سپرده‌شد (نورالدین‌سالمی‌، ج‌١، ص‌٣٧٥؛
فارسی‌، ص‌١٤٢). در منابع‌به‌تاریخ‌وفات‌او اشاره‌نشده‌است‌، اما چون‌در ٨٩٤ با محمدبن‌سلیمان‌بن‌احمد مُفَرِّج‌بَهْلَوی‌، امام‌پس‌از او، بیعت‌كرده‌اند (معولی‌، ص‌٨٤)، احتمالاً خرّوصی‌، پس‌از نُه‌سال‌امامت‌، در این‌سال‌از دنیا رفته‌است‌(نورالدین‌سالمی‌، ج‌١، ص‌٣٧٦).

مهم‌ترین‌اقدام‌خرّوصی‌در زمان‌امامتش‌، مصادره‌اموالی‌بود كه‌بنی‌نبهان‌تاراج‌كرده‌بودند. او بعد از به‌قدرت‌رسیدن‌، دادگاهی‌برای‌رسیدگی‌به‌وضع‌دارایی‌بنی‌نبهان‌تشكیل‌داد. این‌دادگاه‌اموال‌ را به‌صاحبانشان‌ بازگرداند و اموالی‌را كه‌صاحبش‌شناخته‌نشد در اختیار امام‌قرار داد تا در امور فقرا و دولت‌اسلامی‌مصرف‌كند (برای‌گزارش‌تفصیلی‌این‌دادگاه‌و اختلافات‌منابع‌در باره‌آن‌ رجوع کنید به ازكوی‌عمانی‌، ص‌٧٢ ـ٧٣؛
تاریخ‌اهل‌عمان‌، ص‌٩٩ـ١٠٠؛
معولی‌، ص‌٨٣ ـ٨٤؛
ابن‌رُزَیق‌، ١٤٠٣، ص‌٢٥٧ـ ٢٥٨؛
حارثی‌، ص‌٢٥٩؛
بطاشی‌، ج‌٢، ص‌١٠ـ٢٥). علمای‌مشهور اباضیه‌حكم‌دادگاه‌را، كه‌در ٨٨٧ صادر شد، تأیید كردند (نورالدین‌سالمی‌، ج‌١، ص‌٣٧٢ـ٣٧٣) و تأیید آنان‌موجب‌شد كه‌در زمان‌امامان‌بعدی‌نیز اعتبار این‌حكم‌به‌قوّت‌خود باقی‌بماند (نورالدین‌سالمی‌، ج‌١، ص‌٣٧٣ـ٣٧٤؛
سیابی‌، ص‌ ١١٤).

منابع‌:
(١) از كوی‌عمانی‌، سرحان‌بن‌سعید، تاریخ‌عمان‌المقتبس‌من‌كتاب‌كشف‌الغمه‌الجامع‌لاخبار الامه‌، چاپ‌عبدالمجید حسیب‌القیسی‌، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، [بی‌جا (، ١٤١٢/١٩٩٢؛
(٢) بطاشی‌، سیف‌بن‌حمودبن‌حامد، اتحاف‌الاعیان‌فی‌تاریخ‌بعض‌علماء عمان‌، مكتب‌المستشار الخاص‌لجلاله‌السلطان‌، للشؤون‌الدینیه‌و التاریخیه‌، )بی‌جا (، ١٤٢٥/٢٠٠٤؛
(٣) نامعلوم‌، تاریخ‌اهل‌عمان‌، چاپ‌و شرح‌دكتر سعید عبدالفتاح‌عاشور، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، )بی‌جا( ، ١٤٠٦/١٩٨٦؛
(٤) حارثی‌، سالم‌بن‌حمدبن‌سلیمان‌، العقود الفضیه‌فی‌اصول‌الاباضیه‌، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، )بی‌جا(، ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٥) حمیدبن‌محمدبن‌رُزَیق‌، الشعاع‌الشائع‌باللمعان‌فی‌ذكر ائمه‌عمان‌، چاپ‌عبدالمنعم‌عامر، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، )بی‌جا(، ١٤٠٤/ ١٩٨٤؛
(٦) همو، الفتح‌المبین‌فی‌سیره‌الساده‌آلبوسعیدیین‌، چاپ‌عبدالمنعم‌عامر و محمد موسی‌عبداللّه‌، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، )بی‌جا(، ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٧) خروصی‌، سلیمان‌بن‌خلف‌بن‌محمد، ملامج‌من‌التاریخ‌العمانی‌، السیب‌، ١٤٢٢/٢٠٠٢؛
(٨) رنس‌، جورج‌، عمان‌و الساحل‌الجنوبی‌للخلیج‌الفارسی‌، قاهره‌، ١٤٢٣/ ٢٠٠٣؛
(٩) سالمی‌، ابوبشیر محمد شیبه‌بن‌نورالدین‌عبداللّه‌بن‌حمید، نهضه‌الاعیان‌بحریه‌عمان‌، قاهره‌، )بی‌تا(؛
(١٠) سالمی‌، نورالدین‌عبداللّه‌بن‌حمید، تحفه‌الاعیان‌بسیره‌اهل‌عمان‌، ) بی‌نا (، )بی‌جا(، )بی‌تا(؛
(١١) سیابی‌، سالم‌بن‌حمودبن‌شامس‌، عمان‌عبرالتاریخ‌، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، )بی‌جا(، ١٤٠٦/١٩٨٦ـ١٤٠٧/١٩٨٦؛
(١٢) فارسی‌، ناصربن‌منصوربن‌ناصر، نزوی‌عبر الایام‌.. معالم‌و أعلام‌، اداره‌نادی‌نزوی‌، )بی‌جا]، ١٤١٥/ ١٩٩٤، معولی‌، ابوسلیمان‌بن‌محمدبن‌عامر، قصص‌و اخبار جرت‌فی‌عمان‌، چاپ‌عبدالمنعم‌عامر، سلطنه‌عمان‌، وزاره‌التراث‌القومی‌و الثقافه‌، ١٤٠٣/ ١٩٨٣.

/ حمید مَلِك‌مَكان‌/

تاریخ انتشار اینترنتی: ٠٦/١٢/١٣٨٦