دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١١٢٧
برهانپوری ، محمدبیگ ، عالم و عارف نقشبندی شبه قاره در قرن یازدهم . او در ١٠٤١ در برهانپور * به دنیا آمد و حدود ١١١٠ درگذشت . در طریقت مرید محمد فرخ مجددی سرهندی (متوفی ١١٢٠) بود. چندین کتاب در حدیث ، فقه ، عرفان ، نحو و تاریخ تألیف کرد، اما بیشتر به رفع ایرادات و اشکالاتی می پرداخت که مخالفان بر عقاید شیخ احمد سرهندی * مجدد الف ثانی (متوفی ١٠٣٤) گرفته بودند.
از جملة آثار او که به عربی نوشته شده عبارت است از : ترغیب الحسنات و ترهیب السیئات ، در حدیث ؛ جامعة الدلائل الشافعیة لمذهب الحنفیة ؛ خلاصة الرسائل ، در فضائل مکّه ؛ رسالة فی الحج والعمرة ؛ الرسالة الکاشفة لهیئة الارض و السموات بالاحادیث والا´یات الواضحة ، دربارة زمین و آسمان و براساس آیات و احادیث ؛ زبدة عقائدالاسلام فی شرح تهذیب المنطق والکلام ؛ عمدة الوصف فی الصلوة خلف المخالف ؛ فائض المنیبین ، در سلوک ؛ الفوائدالسَنِیّة فی بیان الامورالدنیویّة والاخرویّة ؛ الفوائدالفاخرة فی بیان احوال الدنیا والا´خرة ؛ مراد المقصود فی دفع شبهات وحدة الوجود ؛ مُفَرِّحُالقلوب ، در آداب و سلوک ؛ مناسکُالحج و بیانُ حقیقةِالمکة والمدینة ؛ خلاصة السیر فی بیان ابتداءالعالم و بعض احوال خیرالبشر ، که آن را در ١٠٩٤ تألیف کرده و در ١١٠٣ بر آن ذیلی نوشته است ؛ عطیة الوهاب الفاصله بین الخطا والصواب (تألیف ١٠٩٣ـ١٠٩٤)، در پاسخ به ایرادهای مخالفان مجدد الف ثانی ، بویژه شیخ ابراهیم کردی ، شاگرد محمد برزنجی (متوفی ١١٠٣
منابع :
(١) محمدبیگ برهانپوری ، ملحق خلاصة السیر ، چاپ ظهور احمد اظهر، مجلة انجمن عربی و فارسی ، ج ١٥، ش ١ـ٢ (فوریه ـ مه ١٩٧٠)؛
(٢) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، چاپ محمد شرف الدین یالتقایا و رفعت بیلکه کلیسی ، ( استانبول ١٩٧١ـ١٩٧٢ ) ، ج ١، ستون ٢٨٢، ٤٣٥، ٦١١، ج ٢، ستون ١٥٤، ٢٠٦؛
(٣) همو، هدیة العارفین ، استانبول ١٩٥٥، ج ٢، ستون ٣٠٦؛
(٤) شاه غلام علی دهلوی ، مقاماتِ مظهری ، تحقیق و تعلیق و ترجمه محمد اقبال مجددی ، لاهور ١٩٨٣، ص ٤٨٣؛
(٥) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٧٦ ) ، ج ١١، ص ٢٩٧.
/ محمد اقبال مجددی /