دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٦٦٠
حويزى، عبدالحسين ، حويزى، عبدالحسين بن عمران، معروف به خَياط، شاعر و اديب شيعى. وى در ربيعالاول ١٢٨٧، و به نقلى در ١٢٨٩، در نجف به دنيا آمد. جدّ اعلاى او، يوسف، از حويزه/ هويزه* به عراق مهاجرت كرد. فرزندان يوسف پس از فوت پدر به نجف، محل دفن وى، رفتند و در آنجا اقامت گزيدند و به تجارت پرداختند. عمران، پدر حويزى، پس از ورشكستگى در تجارت پارچه، به خياطى مشغول شد. حويزى تا زمان مرگ پدر در كار و تجارت همراه وى بود (امين، ج ٧، ص ٤٤٩؛ خاقانى، ج ٥، ص ٢٣١) و پس از حمله سربازان عثمانى و ورشكستگى در تجارت، در ١٣٣٥ به كربلا رفت و در آنجا اقامت گزيد (خاقانى، ج ٥، ص ٢٣٢).
او بسيارى از علوم را نزد شيخهادى تهرانى، ادبيات را نزد سيدابراهيم طباطبائى (از مشهورترين اديبان و شعراى عصر خود)، و علوم بلاغى را از سيدمحمدعاملى معروف به صحّاف فراگرفت. در فقه از درس شيخعباسبن شيخ على آلكاشفالغطاء استفاده برد. نهايةالاحكام علامه حلّى و معالم را نزد شيخعباس مشهدى خواند و با علومى مانند رياضيات، هندسه، جَفْر، رمل، اوفاق، سيميا و كيميا آشنا شد و در بعضى از اين علوم رساله نوشت (همانجا).
حويزى با گروهى از شعرا، همچون جميل صدقى زَهاوى*، معروف رُّصافى*، عبدالرحمان البنّاء و خيرى الهنداوى مجالست داشت و بارها در جمع بزرگان امتحان شده بود (همان، ج ٥، ص ٢٣٣ـ٢٣٤). وى با اينكه همطراز شعراى متكلف قديم بهشمار مىرفت، در نظم به تكلف نيفتاد (خاقانى، ج ٥، ص ٢٣٧).
حويزى اديبى جسور و آزادانديش بود؛ مشروطهخواهان را مدح و دشمنانشان را هجو نمود. وى از راه تجارت امرار معاش مىكرد (همان، ج ٥، ص ٢٣٢ـ٢٣٣).
موضوعات شعرى او بيشتر مدح، وصف و تغزّل است (رجوع کنید به همان، ج ٥، ص ٢٣٧ـ٢٦٤). وى مُخمَّسى طولانى در مدح اميرمؤمنان و اهلبيت عليهمالسلام و همچنين اشعارى در رثاى علما و بزرگان شيعه سروده است (رجوع کنید به بحرالعلوم، ج ١، ص ١٤٢ـ١٤٣، ١٤٧ و جاهاى ديگر؛ امين، ج ٧، ص ٤٤٩ـ ٤٥٠؛ خاقانى، ج ٥، ص ٢٦٤ـ٢٦٦).
حويزى از روايات شفاهى (ادبيات عاميانه) اطلاعات دقيقى داشت. از وى قصههاى بسيار و حدود پانزده ديوان بر جاى مانده است (خاقانى، ج ٥، ص ٢٣٥ـ٢٣٦). دو جلد از ديوان او در نجف به چاپ رسيده است: جلد اول در ١٣٨٤/١٩٦٤ در هفتاد صفحه و جلد دوم به كوشش حميد مجيد هدو در ١٣٨٥/١٩٦٥ در سيصد صفحه (عواد، ج ٢، ص ٢٢٧؛ امينى، ص ١٧٨ـ١٧٩). عواد (همانجا) مجلد دوم را چاپ بيروت ذكر كرده است.
از ديگر آثار وى، شعر حماسى فريدةالبيان است كه در ١٣٧٥/ ١٩٥٥ در نجف به چاپ رسيده است (همانجا؛ امينى، ص٢٦٤). او تقريظى نيز بر الغيث الزّابد فى ذرّية محمد العابد، تأليف سيدعبداللّه بلادى*، نوشته است (آقابزرگطهرانى، ج ١٣، ص ٣٤).
حويزى در فقر زندگى كرد و از او فرزندى بهجا نماند (رجوع کنید به خاقانى، ج ٥، ص ٢٣٧). وى در ١٣٣٠ش، و به نقلى در ١٣٣٥ش، در كربلا درگذشت (امين، ج ٧، ص ٤٤٩؛ عوّاد، ج ٢، ص ٢٢٧؛ امينى، ص ١٧٨).
منابع:
(١) آقابزرگ طهرانى؛
(٢) امين؛
(٣) محمدهادى امينى، معجمالمطبوعات النجفية: منذ دخول الطباعة الى النجف حتى الآن، نجف ١٣٨٥/ ١٩٦٦؛
(٤) محمدمهدىبن مرتضى بحرالعلوم، رجالالسيد بحرالعلوم، المعروف بالفوائد الرجالية، چاپ محمدصادق بحرالعلوم و حسين بحرالعلوم، تهران ١٣٦٣ش؛
(٥) على خاقانى، شعراء الغرى، او، النجفيات، نجف ١٣٧٣/١٩٥٤، چاپ افست قم ١٤٠٨؛
(٦) كوركيس عواد، معجم المؤلفين العراقيين فى القرنين التاسع عشرو العشرين، بغداد ١٩٦٩.
/ زهرا نهاوندى /