دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٦١
بَحرانی ، علی بن عبداللّه بن علی سِتری (منسوب به سِترَه یا ستار، ناحیه ای در بحرین )، از فقها و مراجع تقلید امامی بحرین و شبه جزیرة عربستان در قرن سیزدهم و چهاردهم . در بحرین زاده شد (بحرانی ، ص ٢٣٦؛ زرکلی ، ج ٤، ص ٣٠٨؛ کحّاله ، ج ٧، ص ١٣٧) و در زمان حیات پدرش که از فقهای بحرین بود ( رجوع کنید به بحرانی ، ص ٢٣٦، ٢٣٨) به مطرح * در نزدیکی مسقط کوچ کرد. در اقامت طولانی خود در آنجا به ارشاد و راهنمایی اهالی ، بویژه طایفة حیدرآبادیه ، و مطالعه و تصنیف پرداخت (همان ، ص ٢٣٦؛ امینی ، ص ٣٤١؛ زرکلی ، همانجا) و در آنجا مرجع تقلید شد (آقا بزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ١٨، ص ٣٠٥؛ زرکلی ، همانجا). در اواخر عمر ناچار به ترک مطرح شد (بحرانی ، همانجا) و در بندرلنگه اقامت گزید. بحرانی در ١٣١٩ (یا ١٣١٨) مسموم و شهید شد (امینی ، همانجا؛ بحرانی ، ص ٢٣٦ - ٢٣٧؛ زرکلی ، همانجا؛ کحّاله ، ج ٧، ص ١٣٧ - ١٣٨؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ١، ص ٢٧٧، ج ٢، ص ٣٣٠، ج ١٨، ص ٣٠٥، ج ٢٢، ص ٢٤٤؛ همو، ١٤٠٤، جزء ١، قسم ٤، ص ١٤٧٢؛ امین ، ج ٨، ص ٢٦٨؛ قائینی نجفی ، ص ٥٩).
ظاهراً تنها استادِ بحرانی پدرش بوده است (بحرانی ، ص ٢٣٨؛ امینی ، همانجا). به نوشتة حسن بحرانی ، وی در زمینة تاریخ ، حدیث ، شعر و ادب حافظه ای سرشار و اطّلاعاتی وسیع داشت و هرچند دوران تحصیلش طولانی نبود، در پرتو حافظه ، استعداد، مطالعة مستمر و تصنیف و تدریس ، به چنان مقام علمی والایی دست یافت که دانشمندان به ستایش او برخاستند (٢٣٨ - ٢٣٩؛ امینی ، همانجا).
در منابع ، کتابها و آثار متعدّد کلامی و فقهی او را نام برده اند ( رجوع کنید به امین ، همانجا؛
امینی ، ص ٣٤٢؛
بحرانی ، ص ٢٣٧ - ٢٣٨؛
آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، جزء١، قسم ٤، ص ١٤٧١؛
زرکلی ، همانجا؛
کحّاله ، ج ٧، ص ١٣٨؛
قائینی نجفی ، همانجا). از جمله : لسان الصّدق که در ١٣٠٦ در ردّ برکتاب « میزان الحق » از کشیش و مبلغ معروف مسیحی نگاشته و در ١٣٠٧ در بمبئی چاپ شده است (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ١٨، ص ٣٠٥ - ٣٠٦)؛
الاجوبة العلیّة للمسائل المسقطیّة کتاب جامعِ فقهی و فتوایی او که به همّت شاگرد و خواهرزاده اش احمدبن محمّدبن احمدبن سرحان بحرانی و به ترتیبِ کتب فقهی گردآوری و در ١٣١٦ چاپ شد (همان ، ج ١، ص ٢٧٧؛
بحرانی ، ص ٢٣٨) و میرزا محمّدتقی شیرازی * حاشیه ای فتوایی برآن زده است (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، همانجا؛
منارالهدی فی اثبات امامة ائمّة الهدی (یا: فی اثبات النّص علی الائمّة الامناء) در نقد سخنان معتزله و اشاعره از جمله ابن ابی الحدید و قوشچی دربارة امامت ، که در ١٣٢٠ در بمبئی چاپ شد (همان ، ج ٢٢، ص ٢٤٤)؛
قامعة اهل الباطل در دفاع از عزاداری امام حسین علیه السّلام (چاپ بمبئی رجوع کنید به همان ، ج ١٧، ص ١٥)؛
واسطة العقدالثمین (همان ، ج ٢٥، ص ١١).
منابع :
(١) محمد محسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشیعة ، جزء١: نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر ، مشهد ١٤٠٤؛
(٣) محسن امین ، اعیان الشیعة ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٤) عبدالحسین امینی ، شهداءالفضیلة ، قم ١٣٥٢ ش ؛
(٥) علی بن حسن بحرانی ، انوارالبدرین فی تراجم علماءالقطیف والاحساء والبحرین ، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی ، نجف ١٣٧٧، چاپ افست قم ١٤٠٧؛
(٦) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٧) علی فاضل قائینی نجفی ، معجم مؤلفی الشیعة ، تهران ١٤٠٥؛
عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٧٦ ) .
/ رضا هاشمی /