دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٢٩١
بُزَنطی (بَدَندون / بذندون / پوداندوس / پوزانتی ) ، شهرستان و شهری در ترکیه .
١) شهرستان بزنطی . در ناحیة کوهستانی شمال غربی استان اَدَنه واقع ، و محدود است از شمال و مغرب به استان نیکْده ، از جنوب به شهرستان قره عیسالی و از مشرق به آلاداغ (که از ١٣٦٦ ش / ١٩٨٧ به صورت شهرستان درآمده است ؛ > بریتانیکای بزرگ ترکی < ، ذیل «پوزانتی »). خط آهن آناطولی ـ بغداد از آن می گذرد. ٧٧٢ کیلومتر مربع وسعت (همانجا) و ٠٤٠ ، ٢٣ تن جمعیت (١٣٦٩ ش /١٩٩٠) دارد. تا ١٣٣٣ ش / ١٩٥٤ بخش شهرستان قره عیسالی بود و از آن پس به صورت شهرستان درآمد. در این شهرستان معادن کُرم ، قلع و کُوارتزیت وجود دارد و اهالی به جنگلداری و تا حدودی به کشاورزی ، باغداری و دامپروری اشتغال دارند ( د.ترک ، ذیل «پوزانتی »).
بزنطی بر سر راهی است که در سراسر تاریخ اهمیت داشته ، و ازینرو همواره از نظر نظامی و تجاری توقفگاه مهمی بوده است . در وقایعنامه های جنگهای صلیبی گفته می شود که سپاهیان از درة بوثنتروت (بودندرون ، بوترنتوم ) عبور کردند ( د. ا. ترک ، ذیل «پوزانتی »). لودویک فن راوتر نیز که در قرن دهم / شانزدهم به بیت المقدس رفته است ، از مکانی به نام پوشْتزشی نام می برد که ظاهراً همان پوزانتی است . حاجی خلیفه فقط به ذکر عنوان «کاروانسرای کنار رود چَکید» اکتفا کرده است . در منابع قرنهای بعد آگاهی بیشتری وجود ندارد. در نقشة ر.کیپرت ، این نقطه «بزنطی خان » (کاروانسرای بزنطی ) آمده است که نشان می دهد بزنطی در اواخر قرن سیزدهم منزلگاهی بیش نبوده است . در اوایل قرن چهاردهم / بیستم ، هنگام احداث راه آهن بغداد بر اهمیت آن افزوده شد. در سالهای مبارزات ملی ترکیه ( ١٣٣٨ـ١٣٤٢ (١٣٠٣ ش )/١٩٢٠ـ١٩٢٤ ) و در جنگ برای بیرون راندن فرانسویان که ادنه را اشغال کرده بودند، سهم مهمی داشت (همانجا).
٢) شهر بزنطی . مرکز شهرستان (جمعیت در ١٣٦٩ ش / ١٩٩٠، ٨٩٢ ، ٧ تن ). در دامنة سمت راست درة عمیق مسیر رودخانة چکید قرار دارد ( د.ترک ، همانجا). آثار تاریخی این شهر مسجد و چشمة احمد جمال پاشا و پل شَکَر پیناری و بقایای قسمتی از قلعة قدیمی این شهر است (همانجا).
منابع :
(١) Ana Britannica: Genel Kدlttدr Ansiklopedisi , Istanbul ١٩٩٠;
(٢) ١٩٩٠ Genel Nدfus Say m , Ankara ١٩٩١;
(٣) I ¤ A , s.v. "Pozant " (by Metin Tuncel);
(٤) TA .
/ علی کاتبی /