دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦١٩٩
حسین ، امیناللّه، موسیقیدان معاصر ایرانى. در ١٣٢٢ (١٢٨٢ش)/ ١٩٠٣ در سمرقند به دنیا آمد (مهآبادى، ص ١٦١؛ قس اكبرزاده، ص ٦٤، كه تاریخ تولد او را ١٢٨٥ش ذكر كرده است). به گفته خودش (ص ١٨)، خانواده او به فارسى سخن میگفتند و با شعر و ادب فارسى آشنا بودند. پدرش، احمد حسین، در تهران با نام خانوادگى امیرى شناسنامه گرفته بود (مهآبادى، همانجا). امیناللّه حسین بر آن بود با آنكه در خارج از ایران بزرگ شده، روح ایرانى خود را حفظ كرده است (حسین، ص ١٩). وى در رشته پزشكى در دانشگاه پتروگراد (سنپترزبورگ) به تحصیل پرداخت و در ١٣٠١ش/ ١٩٢٢ براى ادامه تحصیل در این رشته به برلین رفت، اما پس از چندى به تحصیل موسیقى پرداخت. از جمله استادانِ موسیقى او در برلین، آرتور اِشنابل و ویلهلم كلاته بودند. حسین پس از چهار سال تحصیل در برلین، به كنسرواتوار پاریس رفت و تحصیلات خود را نزد استادانى چون نوئل گالن و پل ویدال و آلفرد كورتو ادامه داد. او به ساختن قطعاتى با فضاى شرقى و ایرانى بسیار علاقهمند بود و سمفونى تخت جمشید را در ١٣٢٥ش/ ١٩٤٦، در قالب اركستر سمفونیك اما با حال و هواى ایرانى، ساخت كه بسیار مورد توجه قرار گرفت (مهآبادى، ص ١٦٢). از دیگر آثار او، كه نشاندهنده توجه او به فرهنگ ایرانى است، راپسودى ایرانى و سمفونى رباعیات خیام است كه در ١٣٣٠ش/ ١٩٥١ در پاریس اجرا شد (همان، ص ١٦٤). وى آثار متعدد دیگرى براى اركستر سمفونیك نوشته كه از آن جمله است: >سمفونى شنها<؛ >نقاشیهاى باسمهاى ژاپنى <؛ پروانهفروش<؛ >مینیاتورهاى ایرانى< شامل قطعات>رقص ساقى<، >آواز شتربان <، >رقص قرقیزى <، >لوطیها<، >پیش از نبرد<، >شكوه عشق< و >مسخرگان < (رجوع کنید به دومنیل، ص ٦٧ـ٦٩). وى براى چند فیلم نیز موسیقى ساخته است (مهآبادى، ص ١٦٦).
حسین از كودكى صفحات درویشخان* را شنیده بود (همانجا) و با نوازندگى تار نیز آشنایى داشت و نمونههایى از نوازندگى تار او در دست است (اكبرزاده، همانجا).
امیناللّه حسین در ١٣٠٣ش/١٩٢٤ با آنا مینوسكى ازدواج كرد (مهآبادى، همانجا) و فرزند او، روبر حسین، در ١٣٠٦ش/ ١٩٢٧ به دنیا آمد. روبر حسین از بازیگران، كارگردانان و فیلمنامهنویسان سینماى فرانسه است (دانشنامه سینمایى، كتاب ٢، ج ١، ص ٣٥٠). امیناللّه حسین كه در پاریس اقامت داشت، بارها ــ بهویژه در اوایل دهه پنجاه شمسى ــ به ایران آمد و با او مصاحبههایى شد كه در روزنامهها و مجلات به چاپ رسید (رجوع کنید به حلالى، ص ١٣٥). وى در ١٣٦٢ش/ ١٩٨٣ در پاریس درگذشت (اكبرزاده، همانجا).
منابع :
(١) پژمان اكبرزاده، موسیقیدانان ایرانى، شیراز ١٣٨٠ش؛
(٢) امیناللّه حسین، «گفتگو با امیناللّه حسین»، (گفتگو كننده: پرویز اسلامپور)، تلاش، ش ٤٠ (فروردین ـ اردیبهشت ١٣٥٢)؛
(٣) سیمین حلالى، كتابشناسى موسیقى در ایران: فهرست موضوعى كتابها، مقالات نشریات (١٣٥٤ـ ١٣٨٣)، پایاننامهها و طرحهاى پژوهشى، تهران ١٣٨٦ش؛
(٤) دانشنامه سینمایى، زیرنظر بهزاد رحیمیان، كتاب ٢، تهران: روزنهكار، ١٣٨٣ش؛
(٥) رنه دومنیل، «امیناللّه حسین»، مجله موسیقى، دوره ٣، ش ١١ (تیر ١٣٣٦)؛
(٦) بهمن مهآبادى، «زندگى و آثار امیناللّه حسین»، فصلنامه هنر، ش ٢٥ (تابستان ١٣٧٣).
/ مهشید فراهانى /
تصاویر این مدخل:
امین الله حسین منبع: www.klassika.info ١٨.mar.٢٠٠٩