دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٠٢٦
بوران = پوران ،
همسر مأمون خلیفة عباسی و دختر دبیر ایرانی او حسن بن سهل * . بنابر پاره ای روایات ، نام حقیقی او خدیجه ، و لقبش بوران بوده است . در صفر ١٩٢ زاده شد. پدرش در سالهای نخستِ خلافتِ مأمون (١٩٨ـ٢١٨) صادقانه در خدمت خلافت بود، و بوران در ده سالگی به ازدواج خلیفه درآمد. مراسم این زفاف که شکوه آن را بسیاری از مؤلفان با آب و تاب وصف کرده اند، در رمضان ٢١٠ در ضیاعِ حَسَن بن سهل در فَم الصِلْح نزدیک واسط بر پا شد. در آن ایام ، گرچه حسن بن سهلِ دبیر از کارهای دولتی دست کشیده بود، خلیفه هنوز مایل بود که دلبستگی خود را به خانوادة او نشان دهد. ظاهراً در همین هنگام ، بوران برای نجاتِ ابراهیم بن مهدی * ( متوفی ٢٢٤، برادر هارون الرشید خلیفة عباسی ) نزد مأمون شفاعت کرد. بوران هنگام مرگ (ربیع الاول ٢٧١) نزدیک به هشتاد سال داشت . وی در قصرِ سابقِ جعفر برمکی ( متوفی ١٨٧، وزیر هارون الرشید ) ، که بعدها به قصر الحَسَنی معروف شد و پدرش آن را به او داده بود، زندگی می کرد. این قصر پس از مرگِ او بار دیگر به تملک خلفا درآمد.
منابع :
(١) ابن ابی طاهر، کتاب بغداد ، قاهره ، ص ١٠٢، ١١٣ـ ١١٨؛
(٢) ابن خلّکان ، وفیات الاعیان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، گوتینگن ١٨٣٥ـ١٨٥٠، ش ١١٩؛
(٣) همان ، قاهره ١٩٤٨، ج ١، ص ٢٥٨ـ٢٦١؛
(٤) عبدالملک بن محمد ثعالبی ، لطائف المعارف ، چاپ دویونگ ، لیدن ١٨٦٧، ص ٧٣ـ٧٤؛
(٥) محمدبن جریر طبری ، تاریخ الرسل و الملوک ، چاپ دخویه ، لیدن ١٨٧٩ـ١٩٠١، فهرست ؛
(٦) احمدبن اسحاق یعقوبی ، تاریخ الیعقوبی ، چاپ هوتسما، لیدن ١٨٨٣، فهرست ؛
G. Le Strange, Baghdad during the Abbasid Caliphate , Oxford ١٩٠٠, ٢٤٣-٢٤٦.
/ سوردل ( د. اسلام ) /