دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥١٨٩
جورَقان ، شهر و مركز دهستان هگمتانه در بخش مركزی شهرستان همدان. این شهر در ارتفاع حدود ٧٣٠ ، ١ متری، در یازده كیلومتری شمالشرقی شهر همدان و در دشت قرار دارد و رودخانه قوریچای (ریزابه قرهچای*) در مشرقِ آن جاری است (جعفری، ج ٢، ص ٣٤٠).
آب و هوای جورقان سرد و خشك است. بیشترینِ دمای آن به ْ٣٩ در تیر و كمترین آن به ْ١٤- در دی و بهمن میرسد. میانگین بارش سالانه آن ٤ر٢٥٦ میلیمتر است (سازمان هواشناسی كشور، ص ٤٧٨).
جورقان با راه اصلی به طول حدود یازده كیلومتر با شهر همدان ارتباط مییابد و راه اصلی همدان ـ رزن و همدان ـ بهار (در حدود پنج كیلومتری شمالغرب شهر جورقان) از آن میگذرد. كارخانههای تولید شیشه، صنایع آلومینیم و چرمسازی در آن فعال است ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ٤٧، ص ١١٦). اهالی آن شیعهاند و به فارسی و تركی گفتگو میكنند (همانجا).
در سرشماری ١٣٧٥ ش، جمعیت آن ١٩٣ ، ٩ تن ضبط شده است (مركز آمار ایران، ص ٢٢). جورقان در ١٣٢٣ ش، یكی از آبادیهای دهستان بهار (سیمینهرود)، از شهرستان همدان، در استان پنجم (كردستان) بود (ایران. وزارت كشور. اداره كل آمار و ثبتاحوال، ج ٢، ص ١١٥). در ١٣٣١ ش، حسینعلی رزمآرا (ج ٥، ص١١٠) آن را قصبه دهستان چهار بلوك، از بخش سیمینهرود، ضبط كرده است. در تیر ١٣٦٦، طبق تصویبنامه هیئت وزیران، جورقان مركز دهستان هگمتانه (ایران. قوانین و احكام، ١٣٧٠ ش، ص ٧١٧ـ ٧١٨) و در تیر ١٣٧٥، شهر شد (همو، ١٣٧٦ ش، ص ٥٧٧).
سمعانی در سده ششم آن را با ضبط جُورْقان از نواحی همدان ذكر كرده و علمای بسیاری را به آنجا منسوب دانسته است، از جمله ابومسلم عبدالرحمانبن عمربن احمد صوفی جورقانی، از محدّثان بزرگ، متوفی پیش از سده ششم (ج ٢، ص ١١٤؛ نیز رجوع کنید به یاقوت حموی، ذیل «جوزَقان»، كه احتمالاً همین جورقان است).
منابع:
(١) اطلس راههای ایران، تهران: گیتاشناسی، ١٣٦٩ ش؛
(٢) ایران. قوانین و احكام، مجموعه قوانین و مقررات مربوط به وزارت كشور: از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان سال١٣٦٩ ، تهران ١٣٧٠ ش؛
(٣) همو، مجموعه قوانین سال ١٣٧٥، تهران: روزنامه رسمی كشور، ١٣٧٦ ش؛
(٤) ایران. وزارت كشور. اداره كل آمار و ثبت احوال، كتاب جغرافیا و اسامی دهات كشور، ج ٢، تهران ١٣٢٩ ش؛
(٥) ایران. وزارت كشور. معاونت سیاسی. دفتر تقسیمات كشوری، نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات كشوری [ تا پایان آبان ١٣٨٤]، تهران ١٣٨٤ ش؛
(٦) عباس جعفری، گیتاشناسی ایران، تهران ١٣٦٨ـ١٣٧٩ ش؛
(٧) رزمآرا؛
(٨) سازمان هواشناسی كشور، سالنامه آماری هواشناسی: ٧٦ـ١٣٧٥، تهران١٣٧٨ ش؛
(٩) سمعانی؛
(١٠) فرهنگ جغرافیائی آبادیهای كشور جمهوری اسلامی ایران،ج ٤٧: همدان، تهران: سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح، ١٣٧٦ ش؛
(١١) مركز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسكن ١٣٧٥: شناسنامه آبادیهای كشور، استان همدان، شهرستان همدان، تهران ١٣٧٦ ش؛
(١٢) یاقوت حموی.
/ معصومه بادنج /