دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٥٨٠
پاراچنار (در منابع قدیم عربی : باراشنار) ، شهری در شمال غربی پاکستان . این شهر بخشی از ایالت سرحدی شمال غربی (ایالت شمال غربی ) و نیز قسمتی از منطقة پشتونستان است که در میان رشته کوههای شمال غربی پاکستان واقع و دارای دره های سرسبز، آبشارها، چشمه ها و جنگلهایی با درختان صنوبر و چنار است . جاده ای که این شهر را به افغانستان مرتبط می سازد، پس از گذر از درة پایه وار، از گردنة کُرَّم (در شمال غربی شهر) می گذرد. از این راه تجارت پشم ، شال ، قره گل و مانند آن صورت می گیرد (اسعدی ، ج ٢، ص ١٢٩؛
د. اردو ، ذیل «مادّه »). عشایر ادی زئی ، دویل زئی ، غندی خیل ، مستوخیل ، حمزه خیل ، منگل ، مثبل ، درزدران منتوان ، وزئی ، حاجی غلزئی ، لیسانی و پاره در شهر و اطراف آن سکونت دارند.
پاراچنار شهری نظامی در حدود بیست کیلومتری مرز افغانستان است و از طریق کوهات به پیشاور و راولپندی
مرتبط می شود. این شهر مرکز کُرَّم ایجنسی است و در حدود ١٨٠ کیلومتری جنوب غربی پیشاور در َ٥٦ ْ٣٣ عرض شمالی و َ٤٠ ْ٧٠ طول شرقی در ارتفاع ٧٥٠ ، ١ متر از سطح دریا واقع شده و رود کُرَّم در جنوب آن جریان دارد. وجه تسمیة آن را وجود درختان کهنسال چنار یا سکونت قبیلة پارا یا پاره در پیرامون چنار بزرگی در آنجا می دانند (سرحدی ، ص ٨٠؛
د. اردو ، همانجا). پاراچنار در ١٣٠٩/١٨٩٢ جزو هندِ بریتانیا شد ( د. اردو ، همانجا).
محصولات عمدة پاراچنار گندم و برنج و ذرّت ، خشکبار و محصولات باغی مانند زردآلو، شفتالو، گلابی ، آلوچه ، انگور و شلیل است . سیب آن در سراسر پاکستان ، مشهور و به لحاظ رنگ طلایی اش از زمان انگلیسیها به گلدن دیشز معروف است . اراضی آن برای کشت زعفران مناسب است و چوبش از قدیم برای ابنیه و عمارات به کار می رفته و امروزه مقدار زیادی از آن به دیگر نواحی صادر می شود. پرورش کرم ابریشم نیز در آن رواج دارد (سرحدی ، ص ٨٢ ـ٨٣؛
د. اردو ، همانجا). نزدیک به نیمی از جمعیّت شهر شیعة اثناعشری و بقیه سنی اند. در مرکز شهر، حسینیة بسیار مجللی قرار دارد. علمای بسیاری به این شهر منسوب اند از جمله : مولانا سیدپادشاه حسین ، مولانا علی سرور سرحدی (قرن چهاردهم )، مولانا غلام قاسم خان کورایی (قرن چهاردهم )، مولانا عبدالحسین (متوفی ١٣٦٥) و مولانا محمد عباس (متوفی ١٣٦٤) که برای تکمیل تحصیلات دینی به ایران و عراق نیز سفر کرد (نقوی ، ص ١٦٤، ١٩٠، ٢١٩، ٣٥٤، ٣٧٧).
منابع :
(١) اردو دائرة معارف اسلامیّه ، لاهور ١٣٨٤ـ١٤١٠/ ١٩٦٤ـ١٩٨٩؛
(٢) مرتضی اسعدی ، جهان اسلام ، تهران ١٣٦٦ـ١٣٦٩ش ؛
(٣) عمر عامر سرحدی ، «در درة پاره چنار»، در پاکستان ( مجموعه مقالات ) ، کراچی ( بی تا. ) ؛
(٤) حسین عارف نقوی ، تذکرة علمای امامیة پاکستان ، اسلام آباد ١٣٦٣ش ؛
(٥) Pakistan guide map , Islamabad: Pakistan Tourism Development Corporation, ١٩٩٩;
(٦) The Times atlas of the world , London ١٩٨٥.
/ سیدجمال حیدری /