دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٨٢
بِشربن بَراء ، صحابی انصاری . از طایفة بنی سلمه (ابن هشام ، ج ٢، ص ١٩٦) و مادرش خلیده ، دختر قیس بن ثابت ، از قبیلة اَشجع از طایفة بنی دُهمان بود. او و پدرش ، براءبن معرور، در بیعت عقبه * ، به سال دوازدهم بعثت ، شرکت داشتند (همان ، ج ٢، ص ٨١؛ ابن سعد، ج ٣، ص ٥٧٠). بشر در غزوة بدر، احد، خندق ، حدیبیه و خیبر شرکت داشت (ابن سعد، ج ٣، ص ٥٧١؛ شیخ طوسی ، ص ٩؛ ابن هشام به حدیبیه اشاره نکرده است ، ج ٢، ص ١٠٣). در غزوة احد جزو پنجاه تیرانداز مأمور تنگة احد بود (واقدی ، ج ١، ص ٢٤٣). پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه وآله وسلّم ، میان او و واقدبن عبدالله تمیمی ، هم پیمان بنی عَدی ، عقد اخوت بست (ابن سعد، ج ٣، ص ٥٧٠ ـ ٥٧١؛ شیخ طوسی ، ص ٩). ابن هشام در شأن نزول آیة ٨٩ سورة بقره گفته است که معاذبن جَبَل و بشربن براء به یهود مدینه گفتند: این همان پیامبری است که شما به ظهور وی بشارت می دادید و اوصاف او را برای ما می گفتید و انتظار داشتید که به واسطة او بر ما پیروز شوید؛ پس چرا اکنون ایمان نمی آورید و انکار می کنید (ج ٢، ص ١٩٦).
پیامبر اسلام بشر را سید قبیله اش ، یعنی بنی سلمه خواند، و جَدّبن قَیس را که مردی بخیل بود، عزل کرد (واقدی ، ج ٢، ص ٥٩١؛ ابن هشام ، ج ٢، ص ١٠٤). به گفتة شَعبی و ابن عایشه ، پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه وآله وسلّم سیادت بنی سلمه را به عمروبن جَموح دادند. ولی ابن اثیر این گفته را چندان درست نمی داند (ج ١، ص ١٨٤).
بشر در غزوة خیبر از گوشت زهرآلودی که زنی یهود به نام زینب دختر حارث برای پیامبر هدیه آورده بود، خورد و به محض فروبردن لقمه ، رنگش تغییر کرد. بعضی گفته اند که در همان مجلس و گروهی معتقدند که پس از یک سال تحمل درد، درگذشت (واقدی ، ج ٢، ص ٦٧٨؛ بیهقی ، ج ٤، ص ٢٦٢؛ ابن هشام ، ج ٣، ص ٣٥٣؛ شیخ طوسی ، ص ٩). به گفتة واقدی ، بعضی شخص مسموم را مبشربن براء دانسته اند، اما این سخن پذیرفته نشده است (ج ٢، ص ٦٧٩).
منابع :
(١) ابن اثیر، اسدالغابة فی معرفة الصّحابة ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٢) ابن سعد، طبقات الکبری ، چاپ احسان عباس ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٣) ابن هشام ، سیرة النبویّة ، چاپ مصطفی سقّا، ابراهیم ابیاری ، و عبدالحفیظ شلبی ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٤) احمدبن حسین بیهقی ، دلائل النبوة ، بیروت ١٤٠٥؛
(٥) محمدبن حسن طوسی ، رجال الطّوسی ، نجف ١٣٨٠/١٩٦١؛
(٦) محمدبن عمر واقدی ، کتاب المغازی للواقدی ، چاپ مارسدن جونس ، لندن ١٩٦٦.
/ علی اکبر ترابی /