دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٦٠٦
بَکریّه (٢) ، عنوان کلی برای منتسبان به ابوبکربن ابی قُحافَه ، نخستین خلیفه. نام بکری بر افراد بسیاری اطلاق شده است ، هر چند این نام پیش از ابوبکر، برای تسمیة پاره ای قبایل عرب ، چون بنی بکربن عبدمناف ، بنی بکربن وائل ، بنی بکربن عون نخعی نیز به کار رفته است (صفی پوری ، ذیل «بکر»؛ سمعانی ، ج ٢، ص ٢٩٦ـ ٢٩٨؛ زرکلی ، ج ٢، ص ٤٧ـ ٤٨؛ آنندراج ، ذیل «بکری »). نام دیگر منتسبان به ابوبکر، «صدیقی » است که گاه همراه با «بکری » و گاه جداگانه به کار رفته است ( رجوع کنید به سامرائی ، ص ٧٢، ٩٠، ١٢٨، ١٤٢ـ١٤٣، ١٤٧، ١٥٤، ١٦٥، و جاهای دیگر). از بکریهای معروف می توان به این افراد اشاره کرد: شیخ بکری ، رئیس خاندان بکریة مصر که از سوی مادر به امام حسین علیه السلام می پیوندند (زرکلی ،همانجا؛ معلوف ، ذیل «بکری »؛ د.اسلام ، چاپ دوم ، ذیل ماده )؛ ابوعبید بکری * ، دانشمند قرن پنجم و پژوهشگر جغرافیای تاریخی ؛ ابوالحسن محمدبن بکری (متوفی ٩٥٢) فقیه شافعی و مؤلف کتابهای الدرة المکللة فی فتح مکه المشرفه المبجلة ، تحفة واهب المواهب در تصوف ، و الواضح الوجیز در تفسیر؛ شمس الدین محمد بکری (٨٩٨ـ٩٥٢)، مورخ مصری و مؤلف الکواکب السائرة ، و التحفة البهیة ؛ قطب الدین ابوالمواهب بکری شاعر متصوف حنفی مذهب ؛ ابوالسروربن محمدبن علی بکری (متوفی ١٠٧٠)، عالم برجسته و مؤلف کتاب فیض المنان دربارة شب نیمة شعبان ؛ ابوالمواهب بن محمدبن علی بکری (٩٧٣ـ١٠٣٧) شاعر و صاحب دیوان شعر؛ شیخ احمدالبکری بن زین العابدین (متوفی ١٠١٣)، ادیب و مفسر صاحب نامِ شافعی و مؤلف روضة المشتاق و بهجة العشاق ؛ الشیخ ابوبکربن عبدالقادر (متوفی ١٠٣١)، عالم و فقیه و عربی دان شافعی ؛ زین العابدین بن محمدبن علی بکری (متوفی ١٠١٣) صوفی و عالم برجسته که در زبان عربی و تفسیر و علوم بلاغی و شعر صاحب نام بود. مشهورترین تألیف او رسالة الاترج است ؛ عبدالرحمان بن زین العابدین (متوفی ١٠٦٣) از علمای بزرگ و شاعر؛ عبدالرحمان بن محمدبن علی (متوفی ١٠٠٧) عارف و اهل کشف ؛ عبدالقادربن حسن (متوفی ١٠٠٣) صوفی و زاهد که در فقه و زبان عربی صاحب نام بود و در حساب و کلام و عروض نیز مهارت داشت (محبی ، ج ١، ص ٨٧، ١١٧ـ ١١٨، ١٤٥ـ١٤٨، ٢٠١ـ٢٠٣، ج ٢، ص ١٩٦ـ١٩٩، ٣٥٧ـ ٣٥٨، ٣٧٧، ٤٣٩ـ٤٤٠).
منابع :
(١) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، قاهره ١٣٧٣ـ١٣٧٨/١٩٥٤ـ ١٩٥٩؛
(٢) یونس ابراهیم سامرائی ، علماءالعرب فی شبّه القارة الهندیّة ، بغداد ( بی تا. ) ؛
(٣) عبدالکریم بن محمد سمعانی ، الانساب ، حیدرآباد دکن ١٣٨٢ـ١٤٠٢/ ١٩٦٢ـ١٩٨٢؛
(٤) محمد پادشاه بن غلام محیی الدین شاد، آنندراج : فرهنگ جامع فارسی ، چاپ محمد دبیرسیاقی ، تهران ١٣٦٣ ش ؛
(٥) عبدالرحیم بن عبدالکریم صفی پوری ، منتهی الارب فی لغة العرب ، چاپ سنگی تهران ١٢٩٧ـ ١٢٩٨، چاپ افست تهران ١٣٧٧؛
(٦) محمد امین بن فضل الله محبی ، خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٧) لویس معلوف ، المنجد فی اللغة والاعلام ، تهران ١٣٦٢ ش ؛
EI ٢, s.v. "Bakriyya" (by L. Massignon).
/ نادیا برگ نیسی /