جودهپور ، مركز شهرستان‌ جودهپور در ایالت‌ راجستان‌ در شمال‌ هند.

در ٨٦٤/١٤٥٩، رائوجودهه‌ این‌ شهر را در ایالت‌ قدیمی‌ ماروار، یكی‌ از ایالتهای‌ راجپوتها * ی‌ هند، بنیان‌ گذاشت‌ كه‌ نام‌ شهر از نام‌ وی‌ گرفته‌ شده‌ است‌ ( رجوع کنید به علاّ می‌، ١٨٩٢ ـ ١٨٩٣، ج‌ ٢، ص‌ ١٢٨ـ١٢٩؛ جانسون، ذیل‌ مادّه‌،< فرهنگ‌ جغرافیایی‌ سلطنتی‌ هند >، ج‌ ١٤، ص‌ ١٨٣، ١٩٨).

در دوره حكومت‌ جلال‌الدین‌ محمداكبرشاه‌ (حك: ٩٦٣ـ ١٠١٤)، جودهپور یكی‌ از ٢٥ سركار ملك‌ گجرات‌ و متعلق‌ به‌ ولایت‌ ماروار از صوبه اَجْمیر بود (علاّ می‌، ١٨٩٢ـ١٨٩٣، ج‌ ٢، ص‌ ٢٢، ١٢٨؛ علیمحمدخان‌ بهادر، ج‌ ١، ص‌ ٢٠) و قلعه جودهپور نیز یكی‌ از مهم‌ترین‌ قلعه‌های‌ ولایت‌ ماروار به‌شمار می‌رفت‌ (علاّ می‌، ١٨٩٢ـ١٨٩٣، ج‌٢، ص‌١٣٠). اكبرشاه‌ در ٩٨٠، مالدیو، راجای‌ جودهپور، را سركوب‌ كرد. پسر مالدیو، كه‌ پس‌ از پدر حاكم‌ ماروار شده‌ بود، به‌ آزار مسلمانان‌ جودهپور پرداخت‌ ولی‌ اكبرشاه‌ او را فراری‌ داد (بداؤنی‌، ج‌ ٢، ص‌ ٢٧، ٩١، ٩٥ـ٩٦، ١٢٧؛ علاّ می‌، ١٨٧٧ـ١٨٨٦، ج‌٣، ص‌١١٠ـ١١١).

اورنگ‌زیب‌ (١٠٦٨ـ ١١١٨) پس‌ از سركوبی‌ شورش‌ قوم‌ راتهور/ راتور جودهپور (خافی‌خان‌ نظام‌الملكی‌، ج‌ ٢، ص‌ ٦١ ـ٦٢)، حسن‌ علی‌خان‌ بهادر و خان‌جهان‌ بهادر را مأمور ضبط‌ ولایت‌ جودهپور كرد (بختاورخان‌، ج‌ ١، ص‌ ٦٧، پانویس‌؛ صمصام‌الدوله‌ شاهنوازخان‌، ج‌ ١، ص‌ ٥٩٥). در اواخر حكومت‌ اورنگ‌زیب‌، راجپوتهای‌ جودهپور و اودی‌پور دوباره‌ شورش‌ كردند. حاكم‌ جودهپور، به‌ سبب‌ بستن‌ بعضی‌ مساجد و تعمیر و احداث‌ معابد و ممانعت‌ از برخاستن‌ بانگ‌ اذان‌، مورد خشم‌ اورنگ‌زیب‌ قرار گرفت‌. اورنگ‌زیب‌ به‌ جودهپور حمله‌ كرد و اموال‌ راجپوتها را غارت‌ و زنان‌ و فرزندان‌ و رعایای‌ آنها را اسیر نمود و روستاهای‌ آنان‌ را سوزاند. سپس‌ قاضی‌القضات‌ را به‌ جودهپور فرستاد تا اهالی‌ آنجا را از احكام‌ شرعی‌ آگاه‌ گرداند و مساجد را تعمیر و بتخانه‌ها را تخریب‌ كند. از آن‌ پس‌، بانگ‌ اذان‌ دوباره‌ در آنجا بلند شد (خافی‌خان‌ نظام‌الملكی‌، ج‌ ٢، ص‌ ٦٠٥، ٦٠٧؛ اسمیت‌ ، ص‌ ٤٣٣).

در ١٢٣٣/١٨١٧، در دوره تسلط‌ بریتانیا بر هند، جودهپور ایالتی‌ راجپوت‌نشین‌ بود. در این‌ زمان‌، چارلز متكاف‌ ، از سوی‌ بریتانیا، چندماهی‌ در دهلی‌ مستقر شد و فقط‌ با ادامه حكومت‌ ایالاتی‌ موافقت‌ كرد كه‌ راجپوت‌نشین‌ بودند، از جمله‌ جودهپور (اسمیت‌، ص‌ ٥٧٠).

در ١٣٢٨ ش‌/ ١٩٤٩، پس‌ از استقلال‌ هند، جودهپور صوبه‌ای‌ در ایالت‌ راجستان‌ هند شد ( د. اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذیل‌ مادّه‌).

منابع‌:
(١) محمد بختاورخان‌، مرآه العالم‌: تاریخ‌ اورنگزیب‌، چاپ‌ ساجده‌ س‌. علوی‌، لاهور ١٩٧٩؛
(٢) عبدالقادربن‌ ملوك‌ شاه‌ بداؤنی‌، منتخب‌ التواریخ‌، تصحیح‌ احمدعلی‌ صاحب‌، چاپ‌ توفیق‌ ه. سبحانی‌، تهران‌ ١٣٧٩ـ١٣٨٠ ش‌؛
(٣) محمدهاشم‌ خافی‌خان‌ نظام‌الملكی‌، منتخب‌اللباب‌ ، ج‌ ٢، چاپ‌ كبیرالدین‌ احمد، كلكته‌ ١٨٧٤؛
(٤) صمصام‌الدوله‌ شاهنوازخان‌، مآثرالامرا، كلكته‌ ١٨٨٨ـ١٨٩١؛
(٥) ابوالفضل‌بن‌ مبارك‌ علاّ می‌، آئین‌اكبری‌، چاپ‌ سنگی‌ لكهنو ١٨٩٢ـ١٨٩٣؛
(٦) همو، اكبرنامه، چاپ‌ آغا احمدعلی‌، كلكته‌ ١٨٧٧ـ١٨٨٦؛
(٧) علیمحمدخان‌ بهادر دیوان‌ گجرات‌، مرآت‌ احمدی‌، چاپ‌ عبدالكریم‌بن‌ نورمحمد و رحمه اللّه‌بن‌ فتح‌ محمد، چاپ‌ سنگی‌ بمبئی‌ ١٣٠٦ـ١٣٠٧؛

(٨) EI ٢, s.v. "Djodhpur" (by C. Collin Davies);
(٩) The Imperial gazetteer of India , vol.١٤, Oxford: Claren don press, ١٩٠٨, repr. New Delhi: Today & Tomorrow's Printers & Publishers, [n.d.];
(١٠) B.L.C.Johnson, Geographical dictionary of India, New Delhi ٢٠٠٢;
(١١) Vincent A. Smith, The Oxford history of India , ed. Percival Spear, Oxford ١٩٥٨.

/ فرزانه‌ ساسان‌پور /