دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٥٠٩
بغدادی حائری ، درویش علی بن الحسین بن علی بن محمد، عالم و ادیب و شاعر و مؤلف شیعی در قرن سیزدهم . در ١٢٢٠ در بغداد به دنیا آمد و ادبیات عربی را در زادگاه خود فراگرفت . پس از آنکه پدر و مادر و بستگان او بر اثر طاعون درگذشتند، در ١٢٤٦ به کربلا رفت و در آنجا ساکن شد.
وی ، علاوه بر ادامة تحصیل نزد عالمان بزرگ کربلا، خود به تدریس علوم عربی پرداخت و چندین سال مدرّس مبرّزاین علوم در کربلا بود. از جمله استادان او در منقول و معقول از ملامحمد صالح برغانی (متوفی ١٢٧١) و میرزا عبدالوهّاب برغانی می توان نام برد. بغدادی در مبارزه با شیخیّه فعالیت جدی داشت و از توانایی ادبی و قوّت فصاحت خود در این راه بهره می برد. درگذشت او، به گواهی بیشتر منابع ، در
١٢٧٧ در کربلا روی داده است . او شعر نیکو می سرود و از اشعارش تخمیس قصیدة معروف فرزدق در مدح امام سجّاد علیه السلام و دو شعر دیگر، در رثای شیخ محمدحسن نجفی صاحب جواهر و شیخ محمدتقی برغانی شهید ثالث ، مشهور است . همچنین کتابهای زیادی در کلام شیعی و مناقب معصومین و شرح ادعیه و نحو (شرح بر مغنی اللبیب ابن هشام ) نگاشته و دیوان شعری نیز از او برجای مانده است (امین ، ج ٦، ص ٣٩٦ـ ٣٩٧؛
حرزالدین ، ج ١، ص ٣٠٥ـ٣٠٦؛
آقابزرگ طهرانی ، الکرام ، جزء ٢، قسم ٢، ص ٥١٦ـ٥١٧؛
همو، الذریعة ، ج ٣، ص ١٣٦، ج ٥، ص ٢٨٨، ج ١٦، ص ٦٥، ج ١٧، ص ٣٣ـ ٣٤، ج ٢١، ص ٢٨٨؛
امینی ، ص ٣٢٤).
فرزند او شیخ احمد نیز عالمی متبحّر و پر تألیف و منزوی بوده است . وی در ١٢٦٢ در کربلا زاده شد و علوم دینی را نزد پدر و سایر استادان فرا گرفت و بیشتر عمر خود را به تألیف کتابهایی در تاریخ و مناقب و سیره و اخلاق و حدیث گذراند. از جمله کتابهای وی کنز الادیب فی کلّ فنٍّ عجیب در هفت جلد است که در طول سی سال دربارة موضوعات مختلف ، از جمله طبّ نگاشته است . او در همین کتاب شرح حال پدر خود را بتفصیل آورده است . ترجمة عربی مجالس المؤمنین قاضی نورالله شوشتری را نیز به او نسبت داده اند. شیخ احمد در ١٣٢٧ یا ١٣٢٩ در کربلا در گذشت . نویسندگان کتب تراجم ، غالباً مقام علمی و تقوای این پدر و پسر را ستوده اند (امین ، ج ٢، ص ٥٨٧؛
آقابزرگ طهرانی ، نقباء ، جزء ١، قسم ١، ص ٩٨ـ٩٩؛
همو، مصفی المقال ، ستون ٤٩ـ٥٠؛
همو، الذریعة ، ج ١٨، ص ١٤٣ـ١٤٤، ١٥٨).
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشیعة ، جزء ١: نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر، جزء ٢: الکرام البررة ، مشهد ١٤٠٤؛
(٣) همو، مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال ، چاپ احمد منزوی ، تهران ١٣٣٧ ش ؛
(٤) محسن امین ، اعیان الشیعة ، چاپ حسن امین ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٥) عبدالحسین امینی ، شهداءالفضیلة ، قم ١٣٥٢ ش ؛
محمدبن علی حرزالدین ، معارف الرجال فی تراجم العلماء والادباء ، قم ١٤٠٥.
/ عبدالحسین شهیدی صالحی /