رُمَيْصاء بنت مِلحان بن خالد بن زيد ، صحابيۀ پيامبر اسلام. براى وى نامهاى مختلفى همچون غُمَيْصا، سَهله، رُمَيْله، انيفه و رُمَيثه نيز ذكر كرده‌اند (ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٤؛ ابن‌حجر عسقلانى، ج ٨، ص ٤٠٩). كنيه‌اش امّسُلَيْم و به آن نيز شهرت داشت. وى از زنان انصار و از قبيلۀ خزرج بود (ذهبى، ج ٢، ص ٣٠٤). مادرش، مليكه بنت مالك‌بن عدى، از طايفۀ بني‌نجار بود (ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٤ـ٤٢٥). رميصاء پيش از اسلام، با مالك‌بن نضر ازدواج كرد و پسرش اَنَس را به دنيا آورد (ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٥؛ ابن‌حجر عسقلانى، ج ٨، ص ٤٠٩). پس از انتشار اسلام در مدينه، رميصاء از جمله نخستين انصارى بود كه به دين اسلام گرويد و پسرش انس‌بن مالك* را نيز به اسلام ترغيب كرد (ابن‌سعد؛ ابن‌حجر عسقلانى، همانجاها). مالك‌بن نضر ــكه از اسلام آوردن زن و فرزندش خشمگين شده بودــ به شام رفت و در آنجا درگذشت (ابن عبدالبرّ، ج ٤، ص ١٩٤٠). رميصاء پس از مرگ مالك، تا بزرگ شدن انس ازدواج نكرد (ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٥ـ٤٢٦؛ ابن‌حجر عسقلانى، همانجا). پس از آن، چون ابوطلحه از وى خواستگارى كرد، وى شرط ازدواجش با او را اسلام آوردن ابوطلحه قرار داد و او را از بت‌پرستى نهى كرد. ابوطلحه مسلمان شد و حاصل اين ازدواج ابوعُمَير و عبداللّه بودند (ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٥ـ٤٢٧).

رميصاء بعد از ورود پيامبر صلي‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلم به مدينه، مقدم وى را گرامى داشت و انس را كه ده سال داشت، به خادمى ايشان گمارد (ابن‌حجر عسقلانى، ج ٨، ص ٤١٠). رميصاء در بسيارى از غزوات پيامبر اكرم حضور داشت. در جنگ احد (سال سوم هجرت) وى در حالى كه مشك آبى بر پشت خود حمل مي‌كرد، به مداواى مجروحان مي‌پرداخت (واقدى، ج ١، ص ٢٤٩؛ ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٥) و خنجرى براى دفاع از خود به همراه داشت (ذهبى، همانجا). در غزوۀ خيبر (سال هفتم هجرت) نيز وى از جمله زنانى بود كه در جنگ مشاركت نمود (واقدى، ج ٢، ص ٦٨٥؛ رجوع کنید به ابن‌هشام، ج ٣، ص ٣٥٤؛ مقريزى، ج ١٠، ص ٥٤).

در سال هفتم هجرت، مُقَوقَس، پادشاه اسكندريه، در جواب دعوت پيامبر به پذيرش اسلام، هدايايى از جمله دو كنيز براى ايشان فرستاد. پيامبر آنان را براى مدتى نزد رميصاء جاى داد (طبرى، ج ٣، ص ٢١). در غزوه حنين (سال هشتم هجرت)، رميصاء از پيامبر خواست افرادى را كه فرار مي‌كردند، همچون مشركان بكشد (واقدى، ج ٣، ص ٩٠٣ـ٩٠٤؛ طبرى، ج ٣، ص ٧٦ـ٧٧). وى با وجود فرار مردان، در حالى كه پسرش عبداللّه‌بن ابي‌طلحه را باردار بود، خنجرى براى دفاع از خود به همراه داشت (واقدى، ج ٣، ص ٩٠٤؛ ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٥؛ ابن‌هشام، ج ٤، ص ٨٨ـ٨٩).

بعد از وفات پيامبر اكرم، از زندگى رميصاء خبرى در دست نيست و فقط ابن‌شهرآشوب (ج ٣، ص ٢١٢) قولى از او روايت كرده كه، بعد از شهادت امام حسين عليه‌السلام از آسمان بارانى سرخ رنگ باريده است.

به گفته اَنَس‌بن مالك، پيامبر براى ديدار رميصاء به خانه‌اش مي‌رفت و با اقامۀ نماز مستحبى، براى وى و خانواده‌اش دعا مي‌كرد (ابن‌سعد، ج ٨، ص ٤٢٦ـ٤٢٧؛ ذهبى، ج ٢، ص ٣٠٩). همچنين گفته‌اند، هنگامى كه پيامبر اكرم براى صرف غذا در خانۀ رميصاء و ابوطلحه بود، به بركت الهى، پيامبر و همراهانش از غذاى اندك وى سير شدند (مالك‌بن انس، ج ٢، ص ٩٢٧ـ٩٢٨؛ ابن‌شهر آشوب، ج ١، ص ٩٠؛ مقريزى، ج ٥، ص ١٦٥). وقتى اختلافى بين رميصاء و همسرش ابوطلحه رخ داد، رميصاء به پيامبر شكايت برد و ايشان شخصآ اختلاف آنان را برطرف كرد (احمدبن حنبل، ج ١، ص ٢١٤؛ ابن‌عساكر، ج ٣٧، ص ٤٧١). رميصاء را از جمله راويان حديث و از زنان عاقل و فاضل دانسته‌اند (رجوع کنید به ابن ابي‌حاتم رازى، ج ٩، ص ٤٦٤؛ ابن عبدالبرّ، ج ٤، ص ١٩٤٠). عايشه، امّسَلَمه و انس‌بن مالك از وى روايت كرده‌اند (ابن‌اثير، ج ٦، ص ١١٩، ٣٤٦).

منابع :
(١) ابن ابي‌حاتم رازى، الجرح و التعديل، حيدرآباد دكن ١٣٧٣/١٩٥٣؛
(٢) ابن‌اثير، اسدالغابه في‌المعرفه الصحابه، چاپ محمدابراهيم البنا، محمداحمد عاشور، محمود عبدالوهاب فايد، بيروت، ١٤٠٩/١٩٨٩؛
(٣) ابن حجر عسقلانى، الاصابه فى تمييز الصحابه، چاپ عادل احمد عبدالموجود، علي‌محمد معوض، بيروت، ١٤١٥/١٩٩٥؛
(٤) ابن‌سعد؛
(٥) الطبقات‌الكبرى، بيروت ١٤٠٥ه /١٩٨٥؛
(٦) ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابي‌طالب، نجف اشرف، ١٣٧٦/١٩٥٦؛
(٧) ابن‌عبدالبر، الاستيعاب فى معرفه الاصحاب، چاپ علي‌محمد بجاوى، بيروت، ١٤١٢/١٩٩٢؛
(٨) ابن‌عساكر، تاريخ مدينه دمشق، چاپ على شيرى، بيروت، ١٤١٥؛
(٩) ابن‌هشام، السيره‌النبويه، چاپ مصطفى سقا، ابراهيم ابيارى و عبدالحفيظ شلبى، قاهره ١٩٣٦؛
(١٠) احمدبن حنبل، بيروت، دارصادر (بي‌تا.)؛
(١١) احمدبن حنبل، مسند؛
(١٢) ذهبى، سير اعلام‌النبلاء، چاپ شعيب الارنووط، حسين اسد، بيروت، ١٤١٣/١٩٩٣؛
(١٣) طبرى، محمدبن جرير، تاريخ طبرى، چاپ محمدابراهيم ابوالفضل، بيروت، ١٣٨٧/١٩٦٧؛
(١٤) مالك‌بن انس، المؤطّأ، چاپ محمدفؤاد عبدالباقى، بيروت ١٤٠٦/١٩٨٥؛
(١٥) مقريزى، امتاع‌الاسماع، چاپ محمد عبدالحميد النميسى، بيروت، ١٤٢٠/١٩٩٩؛
(١٦) واقدى، محمدبن عمر، المغازى، چاپ مارسدن جونس، بيروت ١٤٠٩/١٩٨٩.

/ هديه تقوى /

تاریخ انتشار اینترنتی:

٠٢/٠٢/١٣٨٨