دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٥٠١
تِرِنگانو ، ایالتی در مالزی ، واقع در ساحل شرقی شبه جزیرة مالایا. اولین نشانة وجود حاکمی مسلمان در این ناحیه ، سنگ ترنگانو است . این سنگ یکی از مهمترین کشفیات اسلامی در جنوب شرقی آسیا و از اولین نمونه های زبان مالایایی به خط جاوی (صورت تغییریافتة خط عربی ـ فارسی ) است . تاریخ نسبتاً ناخوانای آن ، سالهای ٧٠٢ تا ٧٨٩/ ١٣٠٣ـ ١٣٨٧ را نشان می دهد. مضمون آن در بارة دیون و مجازات شهادت دروغ و اعمال منافی عفت است .
ترنگانو تا ١١٨٦/ ١٧٢٢ ــ که حاکمی مستقل در آنجا مستقر شد ــ تحت سلطة مالاکا و سپس ، تحت حاکمیت جوهور بود. از حدود ١١٨٨/ ١٧٧٥ ترنگانو تحت فرمانروایی سیامیها قرار گرفت ، که این امر احتمالاً احساسات اسلامی
مردم را برمی انگیخته ، بویژه وقتی با مداخلات گاه به گاه
بریتانیا همراه می شده است . اولین مفتی در اوایل قرن سیزدهم / نوزدهم منصوب شد و سلطان عُمَر (حک : ١٢٥٥ـ١٢/ ١٨٣٩ـ١٨٧٦) با کمک جامعة سادات محلی ، که در امور
دینی شهرت یافته بود، به اجرای شریعت بیشتر توجه کرد.
در اوایل قرن چهاردهم / بیستم ، ترنگانو به مرکز مطالعات اسلامی معروف بود. در آنجا تشکیلات منظم اسلامی اندک بود، ولی شبکه ای از مدارس اسلامی ، راه مؤثری برای ارتباطات به وجود می آورد. علمای ترنگانو در بیشتر مردم مالایا نفوذ بسیار داشتند و رهبری آنان پس از آغاز استیلای بریتانیا
در ١٣٣٧/ ١٩١٩، قوّت یافت . علما بین سالهای ١٣٠١ تا ١٣٠٧ ش / ١٩٢٢ـ ١٩٢٨ شورشی دهقانی را رهبری کردند. نتیجة فقر کشاورزان مالایا در دورة اخیر، حمایتهای انتخاباتی آنان از حزب اسلامی پاس * بوده است ، اگرچه این حزب فقط از ١٣٣٨ تا ١٣٤٠ ش / ١٩٥٩ـ١٩٦١ موفق شد که اختیار دولت را در دست بگیرد.
/ باربارا واتسون آندایا ( د. اسلام ) /