بیشکِک (پیش از ١٣٠٥ ش / ١٩٢٦ پیشپک و تا ١٣٧٠ ش / ١٩٩١ فرونزه ) ، پایتخت جمهوری قرقیزستان و بزرگترین مرکز صنعتی ، ارتباطی و فرهنگی آن . این شهر در دامنة شمالی رشته کوه قرقیز آلاتائو در درة رود چو در ارتفاع ٧٥٠ تا ٩٠٠ متری ، در َ٥٤ ْ٤٢ عرض شمالی و َ٣٦ ْ٧٤ طول شرقی واقع شده است . میانگین دمای آن در زمستان ٤ر٥ - و در تابستان ٤ر٢٤ درجة سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانة آن ٤٧١ میلیمتر است . جمعیت شهر در ١٣٧٨ ش / ١٩٩٩ حدود ٣٠٠ ، ٧٨٩ تن برآورد شده است (موگیلفسکی ، ص ٣٨).

ساکنان بیشکک عمدتاً قرقیز هستند. در دورة شوروی اکثریت جمعیت شهر را روسها تشکیل می دادند و قرقیزها در اقلیت بودند. پس از استقلال قرقیزستان و مهاجرت گستردة روسها از آن جمهوری به روسیه و دیگر جمهوریها، از جمعیت روسها در آنجا بشدت کاسته شده است . اوکراینیها، تاتارها، اویغورها و ازبکها، اقوام دیگر شهر را تشکیل می دهند. بیشکک به چهار ناحیة شهری تقسیم می شود.

منطقة پیشپک ، و تُقمَق در نزدیکی آن را مرکز مسیحیت نسطوری در دورة میانة اسلامی می دانند. سنگ گورهای حکاکی شده ای از آنجا به دست آمده که قدیمترین آنها متعلق به زمان قراختائیان (سدة ششم ) است ( د.اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «پیشپک »). در ١٢٤٠/ ١٨٢٥ قلعة خوقند پیشپک ، در محل کنونی شهر بنا شد. در ١٢٧٧/١٨٦٠ سپاهیان روسیه آن را تسخیر و در ١٢٧٩/١٨٦٢ ویران کردند. در ١٢٨١/١٨٦٤ اردوگاه نظامیان روسیه در پیشپک بنا شد. جادة بازرگانی سمیرچیه (هفت رود سابق ) که از تاشکند تا سمیپالاتینسک امتداد داشت ، از این اردوگاه می گذشت . در ١٢٩٥/١٨٧٨ پیشپک مرکز ناحیة سمیرچیه شد. اقتصاد شهر به تولیدات اندک محصولات غذایی و محصولات چرمی محدود می شد. اهالی به بازرگانی ، باربری و کشت میوه و سبزی اشتغال داشتند.

پس از استقرار حکومت شوروی در ١٣٣٦/١٩١٨، پیشپک بخشی از ترکستانِ شوروی بود. در ١٣٣٧ـ ١٣٣٨/ ١٩١٩ـ ١٩٢٠، م .و. فرونزه ، ژنرال قرقیز ارتش شوروی که اهل این شهر بود، برای مقابله با باسماچیان * به آسیای میانه فرستاده شد. در ١٣٠٥ ش /١٩٢٦ که قرقیزستان شوروی تشکیل

شد، پیشپک پایتخت آن شد و فرونزه نام گرفت . با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در ١٣٧٠ ش /١٩٩١، نام آن به بیشکک تغییر یافت ( د.اسلام ، همانجا؛ > کتاب سال بریتانیکا ١٩٩٨ < ، ص ٦٤١).

این شهر در دورة شوروی به مرکز اقتصادی و فرهنگی قرقیزستان تبدیل شد و در جنگ جهانی دوم دهها مؤسسة صنعتی جهت تولید مهمات برای جبهه به این شهر انتقال یافت . فلزکاری و ماشین سازی توسعه پیدا کرد و پس از جنگ این شهر بزرگترین مرکز صنعتی قرقیزستان شوروی شد.

ماشین سازی و فلزکاری از صنایع عمدة بیشکک است . کارخانة ساخت ماشین آلات کشاورزی ، مونتاژ خودرو، تولید برق ، ذوب فلزات و کارخانة ماشین سازی قرقیزستان از مهمترین کارخانه های شهر است . بیشکک در صنایع سبک دارای مجتمع تولید پارچه ، نخ پشمی ، کفش ، پوشاک ، بافندگی ، ریسندگی ، و کارخانه های تولید محصولات چرمی و کارخانه های تولید و بسته بندی فرآورده های غذایی است . گاز مصرفی خانگی و صنعتی شهر از طریق خط لولة بخارا ـ تاشکند ـ بیشکک ـ آلماآتا تأمین می شود. بیشکک محل تلاقی راههای ارتباطی است و دو ایستگاه راه آهن و فرودگاه دارد.

در ١٢٨٩/١٨٧٢، بیشتر خانه های شهر گِلی و آجری بود، ولی در دورة شوروی معماری شهر دگرگون شد. ساختمانها و شهرکهای مسکونی در اطراف شهر بنا، و فضای سبز ایجاد شد. بین سالهای ١٣٢٩ تا ١٣٤٩ ش / ١٩٥٠ تا ١٩٧٠ شهرسازی گسترش یافت .

در بیشکک یادمانهایی از مشاهیر علم وادب و فرهنگ قرقیزستان در میدانها و نقاط مختلف شهر بنا شده که دارای ارزش هنری و فرهنگی بسیار است . بیشکک مرکز علمی فرهنگی جمهوری به شمار می رود. مؤسسات علمی و فرهنگی متعددی در این شهر فعالیت دارند. دانشگاه دولتی قرقیزستان ، فرهنگستان علوم قرقیزستان ، مؤسسة آموزش فنی بیشکک ، مؤسسة آموزش کشاورزی قرقیزستان ، مؤسسه فیزیک و هنرستان قرقیزستان از مهمترین مؤسسات آموزش عالی این شهر است . کتابخانة عمومی چرنیشفسکی با حدود ٥ر٢ میلیون جلد کتاب ، موزة دولتی تاریخ قرقیزستان ، موزة دولتی هنرهای زیبای قرقیزستان و انجمنها و تالارهای نمایش و موسیقی در شهر فعالیت دارند. سه مرکز انتشاراتی جمهوری ، بزرگترین مجتمع چاپ آسیای میانه و ادارة تلگراف قرقیزستان در این شهر قرار دارد. بیشکک یکی از مراکز جهانگردی جمهوری و نقطة آغاز سفر به دریاچة ایسیک کول است . هشت جادة سراسری گردشگری از بیشکک می گذرد.

منابع :

(١) EI ٢ , s.v. "Pishpek" (by C. E. Bosworth);
(٢) Gorod Frunze v tsifrakh: Kratkii statistich. sb , Frunze ١٩٧٢;
(٣) Roman Mogilevskiy, K ¤irgizstan: Obshaya otsenka sostoyaniya strani , Bishkek [١٩٩٩?];
(٤) Narodnoe khoziaistvo Kirgizskoi SSR v ١٩٧٤: Statistich. ezhegodnik , Frunze ١٩٧٥;
(٥) ١٩٩٨ Britannica book of the year , Chicago ١٩٩٨;
(٦) E. G. Pisarskoi, Arkhitekktura goroda Frunze , Frunze ١٩٦٥;
(٧) idem, Gorod stanovitsia krashe, Frunze ١٩٧٣;
(٨) A. T. Takyrbashev, Stolitsa sovetskogo Kirgizstana , Frunze ١٩٧١;
(٩) T. U. Usubalier, Frunze-stolitsa sovetskogo Kirgizstana , Moscow ١٩٧١.

(١٠) / تلخیص از ( دایرة المعارف بزرگ شوروی ) ؛

با اضافاتی از ( د. ج . اسلام ) /