دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٨٥٨
پوخه دینگ ، آرامگاه پورخلیل الدین و چند مسلمان دیگر در ایالت جیانگ سو در چین . این مقبره در شرق شهر یان جو، از شهرهای ساحلی چین ، واقع شده و از مقابر قدیمی این شهر محسوب می شود. غیر از این نیز گورهای شش یا هفت تن از دورة سونگ (٣٤٩ـ ٦٧٨/٩٦٠ـ١٢٧٩) و یوآن (٦٧٨ـ ٧٧٠/١٢٧٩ـ ١٣٦٨) در این شهر وجود دارد. طبق کتیبة آرامگاه این محل مقبرة پورخلیل الدین و اسکندر از دورة سونگ و محمود و جمال الدین از دورة مینگ (٧٧٠ـ١٠٥٤/ ١٣٦٨ـ ١٦٤٤) است و مقبره به نام مشهورترین اینان پورخلیل الدین نامیده شده است (لیوجی پینگ ، ص ٢٤٤ـ٢٤٥). سال دقیق اکثر مقابر معلوم نیست ؛ فقط طبق کتیبه ای که به سه زبان عربی ، فارسی و چینی نوشته شده می دانیم که پورخلیل الدین تاجری بود که به تبلیغ نیز اشتغال داشت و در طول زندگی خود دوبار به چین سفر کرد و در آخرین سفر در یان جو وفات کرد و در مکان فعلی به خاک سپرده شد (لیوجی پینگ ، ص ٢٤٧،٢٥٠). ظاهراً طبق تحقیقاتی در ١٣٦٩ ش / ١٩٨٠، مسلمانان از دورة سلسلة تانگ (٦١٨ـ٩٠٧ میلادی ) در این شهر فعالیت داشته اند (فنگ جین یوان ، ص ١٠، ١٤)، اما باتوجه به گسترش اسلام در چین در دورة یوآن و مینگ (پیترسن ، ذیل "China" )، انتساب این مکان به دورة مینگ محتملتر به نظر می رسد.
پوخه دینگ از دو محوطه تشکیل شده است : محوطة اول ، که پس از در بزرگ اصلی آرامگاه قرار دارد، شامل شبستان ، حمام ، میهمان خانه و چند حیاط کوچک است . این قسمت در گذشته بنای بسیار سفید و روشنی بوده اما بمرور زمان رنگ سفید آن از بین رفته و باد و آتش سوزی صدماتی به آن وارد کرده است . پس از این قسمت ، پلکانی برای ورود به محوطة دوم که باغ ـ مقبره است قرار دارد. در دو طرف این پلکان نرده هایی سنگی وجود دارد که با نقوش چینی کنده کاری شده اند. در بالای پلکان در ورودی است که اطراف آن سنگهای سفیدی با کنده کاریهای ظریف و زیبا به شیوة چینی به چشم می خورد. بقعة پورخلیل الدین در محوطة دوم ، در طرف راست حیاط واقع شده است . این در حالی است که در مناطق شمال غربی چین بنای اصلی آرامگاه اغلب در مهمترین نقطه مثلاً در وسط محوطه قرار می گیرد؛ ظاهراً به سبب خرابیها و بازسازیهای گذشته ، بقعه در این نقطه قرار گرفته است (لیوجی پینگ ، ص ٢٤٥ـ ٢٤٧). این بنا احتمالاً از دورة سلسلة چینگ (١٠٥٤ـ١٣٣١/ ١٦٤٤ـ ١٩١٢) به بعد تعمیر و بازسازی شده و طبق یکی از کتیبه ها (به تاریخ ١٣١٨/١٩٠٠)، تا پیش از آن سلسله بازسازی نشده بوده است . قبرهای این بقعه از جمله قبر پورخلیل الدین از آجر ساخته شده ، و همه بدون نظم و ترتیب قرار گرفته اند. سنگهای قبرها نیز نیم دایره و دارای نقش و نگارند. در دیوار جنوبی مقبره تخته سنگهایی کار گذاشته شده که روی آنها نیلوفرهایی به زیبایی کنده کاری کرده اند که شیوة تزیینی متداول در معماری چین است . غیر از قبرهایی که در محوطة باغ دیده می شود، در وسط باغ قبر یک مسلمان عرب به تاریخ ١٣٤٦/ ١٩٢٧ میلادی دیده می شود. به نظر می رسد که قبرهای جدید دیگری نیز در این مکان وجود داشته باشد (همانجا).
منابع :
(١) فنگ جین یوان ، فرهنگ اسلامی و ایرانی در چین ، ترجمة محمدجواد امیدوارنیا، تهران ( بی تا. ) ؛
(٢) لیوجی پینگ ، معماری اسلامی در چین ، ترجمة مریم خرّم ، تهران ١٣٧٣ ش ؛
(٣) Andrew Petersen, Dictionary of Islamic architecture , London ١٩٩٦.
/ اکرم ارجح /