دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٩٧٨
بَرَطی ، علی بن یحیی ، قاضی ، مفتی و عالم زیدی یمن . در ١٠٦١ در صنعا متولد شد (زرکلی ، ج ٥، ص ٣٢؛ شوکانی ، ج ١، ص ٥٠١ـ٥٠٢)، و چون نیاکانش از بَرَط ، ناحیه ای کوهستانی در ٢٣٢ کیلومتریِ شمال شرقی صنعا (مقحفی ، ص ٤٩) بودند، به برطی مشهور شد. در زادگاهش به کسب علم پرداخت و از مشایخ و علمای بزرگی چون قاضی احمدبن ابی الرجال مرجوع کنید به لف مطلع البدور در شرح حال بزرگان زیدیّه و قاضی محمدبن ابراهیم سحولی ادیب یمنی و مرجوع کنید به لف اسلاک الدرر (متوفی ١١٠٩) و متوکل علی الله اسماعیل بن قاسم مرجوع کنید به لف العقیدة الصحیحه (متوفی ١٠٨٧) و دیگران علم آموخت . دربارة علاقة وافر و سعی کامل او به کسب علم گفته اند که تمام ساعات شب را در مسجد بستان صنعا به مطالعه می گذرانده است (شوکانی ، همانجا). برطی پس از تکمیل تحصیلات ، به تدریس پرداخت و بسیاری از علمای یمن از وی کسب علم کردند، از جمله : زیدبن محمد علامة یمنی (متوفی ١١٢٤)؛ قاضی حسین بن محمد مغربی ، محدث (متوفی ١١١٥)؛ علامه صلاح اخفش ، عالم نحوی (متوفی ١١٤٢)؛ علامه سید عبدالله بن علی ، وزیر مهدی بن احمد که مدت دوازده سال شاگرد و ملازم برطی بوده است (شوکانی ، همانجا؛ بعسکر، ص ٤٨٤). برطی علاوه بر تدریس ، در حاشیه و تعلیقه نویسی بر کتب علمی نیز سعی وافر داشت (شوکانی ، همانجا؛ زرکلی ، همانجا). مجموعة فتاوای او که شاگردش عبدالله بن علی جمع آوری کرده است ، در منابع به نام الشموس المضیئه الکاشفة لظلمة المسائل الخفیّة ثبت است (حسینی ، ج ٢، ص ٣٠٣). برطی در ١١١١ به درخواست خلیفة وقت یمن ، مهدی بن احمد، منصب قضای صنعا را پذیرفت و ظاهراً تا پایان عمر (١١١٩) در آن مقام باقی ماند. عبدالله بن علی کتاب نشر العبیر را در سیرة استادش مشتمل بر زندگی علمی ، استادان ، شاگردان و آثار او نوشته است (شوکانی ، همانجا؛
زرکلی ، همانجا؛
عمری ، ص ١٠٩).
منابع :
(١) عبدالرحمن بعسکر، کواکب یمنیّة فی سماءالاسلام ، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٢) احمد حسینی ، مرجوع کنید به لّفات الزیدیّة ، قم ١٤١٣؛
(٣) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٤) محمدبن علی شوکانی ، البدر الطّالع بمحاسن من بعد القرن السّابع ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) حسین عبدالله عمری ، مصادرالتراث الیمنی فی المتحف البریطانی ، دمشق ١٤٠٠/١٩٨٠؛
(٦) عمررضا کحاله ، معجم المرجوع کنید به لفین ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٧٦ ) ؛
(٧) ابراهیم احمد مقحفی ، معجم المدن و القبائل الیمنیّة ، صنعا ١٩٨٥.
/ عبدالله کیانی فرید /