دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٤٦٩
بَعیث ، لقب خِداش بن بِشْر مُجاشِعی ، شاعر هجاگوی بصره . با اینکه بهترین خطیب بنی تمیم به شمار می رفت ، جُمَحی او را در دومین ردة شاعران بزرگ اسلامی جای داده است . اما به اعتقاد منتقدان ، بیشتر شهرت و پیروزی جَریر، موجب گمنامی نسبی بعیث شده است . در واقع ، دوران فعالیت شاعری بعیث ، با روزگار دو رقیب معروف او، جریر و فَرَزدَق ، مقارن و پیوسته بوده است ؛ وی سالیان دراز با جریر و فرزدق مهاجات داشته و بویژه هجویاتی تند دربارة فرزدق (آمدی ، ص ٥٦) سروده است . وی سرانجام ناچار شد فرزدق را که همیشه هم حرمت او را مراعات نمی کرد، به یاری طلبد (فرزدق او را ابن حَمراء العِجان ، لقب داده بود، که به پستی نسب مادرش اشاره دارد که از کنیزان سجستان بود). یاقوت تاریخ مرگ او را ١٣٤ ذکر کرده ، اما چون در جای دیگر می گوید که شاعر در عصر ولیدبن عبدالملک (حک : ٨٨ ـ ٩٨) در گذشته است ، آن تاریخ را نمی توان معتبر دانست .
منابع :
(١) حسن بن بشر آمدی ، المؤتلف والمختلف : فی اسماء الشعراء و کناهم و القابهم و انسابهم و بعض شعرهم ، ص ١٠٨؛
(٢) ابن درید، الاشتقاق ، چاپ عبدالسلام محمد هارون ، مصر ١٣٧٨/١٩٥٨، ش ١٤٧؛
(٣) ( ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق ، ج ١٦، چاپ علی شیری ، بیروت ١٤١٥/١٩٩٥، ص ٣٢٤ـ٣٢٩؛
(٤) ابن قتیبه ، الشعر و الشعراء ، چاپ احمد محمد شاکر، مصر ١٩٦٦، ج ١، ص ٤٩٧ـ٤٩٨ ) ؛
(٥) معمربن مثنی ابوعبیدة ، نقائض جریر و الفرزدق ، جاهای متعدد؛
(٦) عمروبن بحر جاحظ ، البیان والتبیین ، چاپ حسن سندوبی ، قاهره ١٣٥١/١٩٣٢، فهرست ؛
(٧) همو، کتاب الحیوان ، چاپ عبدالسلام محمد هارون ، بیروت ١٣٨٨/١٩٦٩، فهرست ؛
(٨) جریربن عطیه ، دیوان جریر ، جاهای متعدد؛
(٩) محمدبن سلام جُمَحی ، طبقات الشعراء ، لیدن ١٩١٣، فهرست ؛
(١٠) همام بن غالب فرزدق ، دیوان فرزدق ، جاهای متعدد؛
(١١) یاقوت حموی ، ارشادالاریب الی معرفة الادیب ، چاپ مارگولیوث ، لیدن ١٩٠٧ـ١٩٣١، ج ١١، ص ٥٢ـ٥٥؛
(١٢) C.A. Nallino, Letteratura , index.
/ پلا ( د. اسلام ) /