دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٧٢٩
پِرِوِزِه (به یونانی پرِوِسا) ، شهری بندری در جنوبی ترین بخش اپیروس ، در غرب یونان ( پورهوس ، شاهِ اپیروس (حک : ٢٩٥ـ٢٧٢ ق م ) در حدود ٢٩٠ ق م پروزه را بنا کرد. در اواخر قرن نهم / پانزدهم ، عثمانیها این شهر و منطقة آن را تصرف کردند ( بریتانیکا ، ذیل مادّه ) ) .
در نخستین دورة سلطة عثمانیها (٨٨٢ ـ ١٠٩٥)، مهمترین حوادثِ تاریخ منطقه روی داد، یعنی پیروزی خیرالدین پاشا ( رجوع کنید به بارباروس * ) بر ناوگان نیروهای متحد غربی به فرماندهی آندرئا دوریا در ٩٤٥/ ١٥٣٨. در دورة کوتاهی ، غربیها دوباره شهر را گرفتند (١٠١٤/ ١٦٠٥) و در جریان جنگهای ونیز و عثمانی (١٠٩٥ـ١١٣٠/ ١٦٨٤ـ ١٧١٨)، ونیزیها پروزه را تصرف کردند (١٠٩٥/ ١٦٨٤). دومین دورة حاکمیت عثمانی در ١١١١ و ١١١٣ تا ١١٢٩ـ١١٣٠ بود. ونیزیها نیز میان سالهای ١١٢٩ تا ١٢١٢/ ١٧١٧ تا ١٧٩٧ برای دومین بار برآنجا حکومت کردند. سپس فرانسویها مدت کوتاهی بر آنجا حاکم شدند (١٢١٢ـ ١٢١٣/ ١٧٩٧ـ ١٧٩٨). در ١٢١٣/ ١٧٩٨، علی پاشا تپه دَلَنْلی * نیروهای فرانسوی را نابود و شهر را ویران کرد و خود حاکم آنجا شد، اما در پی معاهدة عثمانی و روسیه در ١٢١٤ـ ١٢١٥/ ١٨٠٠، اولین دورة حکمرانی وی بر این شهر خاتمه یافت و بدین ترتیب سومین دورة حکومت عثمانیها آغاز گردید (١٢١٥ـ ١٢٢٢/ ١٨٠٠ـ١٨٠٧). سپس علی پاشا دوباره به حکومت رسید (١٢٢٢ـ ١٢٣٥/ ١٨٠٧ـ١٨٢٠). این دوره با مصادرة گستردة اموال و فعالیتهای خرابکارانه محافظان آلبانیایی بَکِر (بَکْر) پیوند داشت ، اما در عین حال شاهد ایجاد استحکامات و ساخت و ساز گسترده بود.
چهارمین و آخرین دورة حاکمیت عثمانیها از ١٢٣٥ تا ١٣٣٠/ ١٨٢٠ـ١٩١٢ بود، که طی نخستین جنگ بالکان و با ورود نیروهای انقلابی پروزه به شهر در ٩ ذیقعدة ١٣٣٠/ ٢١ اکتبر ١٩١٢، با شکست نیروهای عثمانی خاتمه پذیرفت .
منابع :
(١) [ The New Encyclopaedia Britannica , Chicago ١٩٨٥, Micropaedia , s.v. "Prإveza"(;
(٢) P. Phourikes, A small contribution to Epeirot history , pt. II: Prevesa )in Greek], in Epeirotika Chronika , IV (١٩٢٩), ٢٦٣-٢٩٤;
(٣) D. E. Pitcher, An historical geography of the Ottoman Empire , Leiden ١٩٧٢, ١١٥, ١١٧ and map XIII-A٢;
(٤) K. Setton, The Papacy and the Levant ١٢٠٤-١٥٧١ , III, Philadelphia ١٩٨٤, ٤٤٥ ff.;
(٥) I . H. Uzunµar â í h â , Osmanl i tarihi , II, Ankara ١٩٨٨ ٥ , ٢١٧ f., ٢٢٢, ٣٧٥ ff;
(٦) برای صورت کامل منابع رجوع کنید به د.اسلام ، چاپ دوم ، ذیل "Preveze" .
/ ا. ساویدس ، تلخیص از ( د. اسلام ) /