دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٤٠
باطن (٢) ، وادی پر وسعتی در شمال شرقی عربستان که سابقاً قسمت سفلای وادی الرُّمَه بوده ولی اکنون شنهای الدَّهناء آن را از وادی الرُّمه جدا کرده است . باطن ، در مسافتی به طول ٣٨٥ کیلومتر، از پایین خُشوم الثُّمامی در الدهناء * شروع می شود و تا جلگه ای در ١٥ کیلومتری جنوب غربی زُبَیْر، در جهت شمال شرقی ادامه می یابد. پهنای آن تغییر چندانی نمی کند، به این معنی که فاصلة میان کناره های آن ١٠ تا ١٣ و پهنای بستر آن ٢ تا ٣ کیلومتر است . یگانه آب سطحی آن سیلابهای جانبی است که بر اثر بارانهای محلی پدید آمد.
چون جلگه های الدَبْدِبِه در دو قسمت حاوی ریگهای سپر (حاجز) عربستان است ، بیشتر وادی باطن به صورت آبراهی وسط رسوبات سابق وادی است (رجوع کنید به در جزیرة العرب * ).
با اینکه جاده تاریخی بصره به حجاز از وادی باطن می گذرد، آثار باستانی شناخته شدة آن معدود است ، مهمترین آنها ٤٢ چاه سنگی است که ممکن است همان حَفْر ابوموسی نزدیک دهکدة حَفْر الباطن باشد که یاقوت از آن یاد کرده است (ج ٢، ص ٢٩٤). حفر، یگانه منطقة مسکونی باطن و تابع محافظة (والی نشین ) ولایت شرقی در دَمّام است .
در نقطه ای که دقیقاً مشخص نشده و در ملتقای باطن و شعبة آن العوجاء واقع است ، مرزهای عربستان سعودی و کویت و عراق و منطقة بی طرف میان عربستان و عراق ، که به موجب قرارداد عُقَیْر در ١٩٢٢ تعیین شده است ، به هم می پیوندند.
منابع :
(١) ابن بُلَیْهد، صحیح الاخبار ، قاهره ١٣٧٠ـ١٣٧٣؛
(٢) ابن حائک ، صفة جزیرة العرب ، چاپ محمدبن علی الاکوع ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٣) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣؛
(٤) H. Dickson, Kuwait and her Neighbours , London ١٩٥٦: J. G. Lorimer, Gazetteer of the Persian Gulf, ف Oma ¦ n, and Central Arabia , Calcutta ١٩٠٨-١٩١٥.
) / د. اسلام / هدلی (