تقی الدین حِصْنی ، ابوبکربن محمد ، محدّث و زاهد

و فقیه شافعی قرن هشتم و نهم . تاریخ تولد او را ٧٥٢ دانسته اند. وی به حصن ، قریه ای در حوران دمشق ، منسوب است (ابن قاضی شُهبه ، ج ٤، ص ٩٧؛ ابن عماد، ج ٧، ص ١٨٨). به نظر برخی ، نسب او به امام حسن عسکری علیه السلام می رسد (سخاوی ، ج ١١، ص ٨١؛ ابن عماد، همانجا)، اما از

نظر شیعه این قول مردود است . او نزد استادانی چون ابن شُریشی (متوفی ٧٩٥)، شهاب الدین زُهْری (متوفی

٧٩٥)، شمس الدین صَرْخَدی (متوفی ٧٩٢) و صدرِیاسوفی (متوفی ٧٨٩) علم آموخت (سخاوی ، ج ١١، ص ٨٢؛ ابن عماد، همانجا).

سیره نویسان از رویدادی در زندگی او با عنوان فتنه یاد کرده و نوشته اند که او ابتدا مردی بانشاط و اهل تفرج و در عین حال متدین و محتاط بود، اما بعد از واقعه ای به زهد و عبادت روی آورد و پیروانی یافت . وی بر امر به معروف و نهی از منکر اصرار می ورزید (ابن قاضی شهبه ، ج ٤، ص ٩٨؛ سخاوی ، همانجا؛ ابن عماد، ج ٧، ص ١٨٨ـ ١٨٩). حصنی در اواخر عمر در مسجد مزّاز واقع در شاغور، محله ای در خارج از شهر دمشق ، زاویه نشین شد. همچنین گفته اند که او با کمک مردم رباطی

در باب الصغیر، محله ای در خارج از شهر دمشق ، ساخت

و نیز ساختمانی در خان السّبیل ، روستایی در شمال سوریه ، بنا کرد (ابن قاضی شهبه ، ج ٤، ص ٩٨ـ٩٩؛ نیز رجوع کنید به یاقوت حموی ، ج ٣، ص ٢٣٦).

حصنی در جمادی الا´خرة ٨٢٩ در خلوتی که در مسجد مزّاز داشت ، درگذشت و در قُبَیْبات ، محله ای در پشت مسجد دمشق (صفی پوری ، ذیل «ق ب ب »). به خاک سپرده شد (ابن عماد، ج ٧، ص ١٨٩). در تشییع جنازه اش افراد بسیاری شرکت داشتند، حتی حنابله که وی نسبت به آنان نظر مساعدی نداشت (سخاوی ، ج ١١، ص ٨٣). اکنون قبر او زیارتگاه است (محجوب ، ج ١٠، ص ٢٩٩).

بنا به گزارش سخاوی (همانجا)، حصنی اشعری مذهب بود و در اعتقادات خود به دور از تعصب نبود و با حنابله مخالفت می کرد. بنا به گزارشها، او در مخالفت با ابن تیمیّه (متوفی ٧٢٨)، شخصیت مهم و بانفوذ معاصرش ، افراط می کرد (ابن قاضی شهبه ، ج ٤، ص ٩٨؛ ابن عماد، ج ٧، ص ١٨٨ـ١٨٩).

آثار حصنی عبارت اند از: کفایة الاخیار فی حلّ غایة الاختصار ، که شرحی بر غایة الاختصار حسین بن احمد اصفهانی (متوفی ٤٨٨) در فقه شافعی است و مشتمل است بر ابواب مهم فقهی از جمله صلوة و بیع و نکاح ، تألیف این

کتاب در ٨٠٨ به پایان رسید (تقی الدین حصنی ، ج ٢، ص ١٨٣ـ ١٨٦)؛ شرح کتاب التنبیه اثر ابواسحاق ابراهیم بن علی ، فقیه شیرازیِ شافعی مذهب (متوفی ٤٧٦)؛ شرح کتاب منهاج الطالبین اثر یحیی بن شرف نَوَوی (متوفی ٦٧٦) که مختصری در فروع فقه شافعی است ؛ تلخیص کتاب المهمّات علی الرّوضة اثر عبدالرحیم بن حسن اسنوی (متوفی ٧٧٢)؛ قمع النفوس و رقیة المأیوس که در ذکر معجزات و کرامات است ؛ سیرالسالک علی مضار المسالک ؛ شرح کتاب الهدایة اثر برهان الدین مرغینانی حنفی (متوفی ٥٩٣)؛ شرح الاسماء الحسنی ؛ شرح کتاب مختصر ابی شجاع اثر احمدبن حسین اصفهانی (متوفی ٥٠٠) (حاجی خلیفه ، ج ١، ستون ٤٩١، ج ٢، ستون ١٠١٣، ١٠٣٢، ١٣٥٦، ١٦٢٥، ١٨٧٥، ١٩١٥، ٢٠٣٩)؛ شرح صحیح مسلم (سخاوی ، ج ١١، ص ٨٢) و خلاصه تخریج احادیث الاحیاء (ابن قاضی شهبه ، ج ٤، ص ٩٩).

منابع :
(١) ابن عماد؛
(٢) ابن قاضی شهبه ، طبقات الشافعیة ، چاپ حافظ عبدالعلیم خان ، حیدرآباد دکن ١٣٩٨ـ١٤٠٠/ ١٩٧٨ـ١٩٨٠؛
ابوبکربن

(٣) محمدتقی الدین حصنی ، کفایة الاخیار فی حلّ غایة الاختصار ، بیروت : دارصعب ، ( بی تا. ) ؛
(٤) حاجی خلیفه ؛
(٥) محمدبن عبدالرحمان سخاوی ، الضوء اللامع لاهل القرن التاسع ، قاهره ( ١٣٥٤ـ ١٣٥٥ ) ؛
(٦) عبدالرحیم بن عبدالکریم صفی پوری ، منتهی الارب فی لغة العرب ، چاپ سنگی تهران ١٢٩٧ـ ١٢٩٨، چاپ افست ١٣٧٧؛
(٧) فاطمه محمد محجوب ، الموسوعة الذهبیة للعلوم الاسلامیة ، ج ١٠، قاهره : دارالفکر العربی ، ( بی تا. ) ؛

(٨) یاقوت حموی .

/ منی ' علی نژاد /