دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٥٦
بَحرانی ، احمدبن محمدبن یوسف بن صالح ، از مشاهیر فقهای امامی بحرین در قرن یازدهم که او را سرآمد فقیهان روزگار خود در آنجا دانسته اند. از مردم سرزمین ساحلی الخطّ بود اما خود در دهکدة مَقابَه ، نزدیک گوشة شمال غربی بحرین ، متولد شد و پرورش یافت ( رجوع کنید به لاریمر ، ص ٢٢٤)، ازینرو او را خطّی مقابی خوانده اند. بحرانی طی چند سال اقامت در اصفهان ، از محمدباقر مجلسی * (متوفی ١١١٠) اجازه * گرفت (خوانساری ، ج ١، ص ٨٧) و برای تحصیل علم بیشتر به محضر محمّدباقر سبزواری * (متوفی ١٠٩٠) پیوست . او و برادرانش ، یوسف و حسن ، در ١١٠٢ هنگام زیارت در کاظمین به بیماری طاعون درگذشتند و بحرانی همانجا به خاک سپرده شد، احتمالاً به هنگام مرگ چندان مسن نبود، زیرا پدرش تا یک سال پس از او زنده بوده است .
اطلاعات محدود دربارة بحرانی بیشتر مبتنی بر شرح حالی است که شاگردش سلیمان بن عبدالله ماحوزی (متوفی ١١٢١) نوشته است . به نوشتة او، بحرانی در اصول و فروع ممتاز و در عربی صاحب سبکی فصیح و نیز شاعری توانا بود. از کتاب ریاض الدلائل او در فقه ، نسلهای متأخر فقط بخشی از فصل طهارت را می شناختند. بحرانی ، علاوه بر آثار فقهی دیگر، دو رساله در منطق و چندین رساله در کلام تألیف کرد. در رساله فی وجوب الجمعة عیناً ، که به رسالة فی عینیة صلوة الجمعة نیز معروف است ، و آن را در ردّ رساله ای از شاگردش سلیمان بن علی شاخوری (متوفی ١١٠١) نوشت (خوانساری ، همانجا)، برگزاری نماز جمعه را حتی در روزگار غیبت امام دوازدهم ، بر مؤمنین واجب دانست . هیچیک از آثار بحرانی به چاپ نرسیده ، و در حال حاضر حتی معلوم نیست که به شکل نسخة خطی نیز موجود باشد.
منابع :
(١) عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء ، چاپ احمد حسینی ، قم ١٤٠١، ج ١، ص ٦٨-٦٩؛
(٢) محسن امین ، اعیان الشیعه ، دمشق ١٩٣٥، ج ١٠، ص ٢٠٥-٢١٠؛
(٣) ( سلیمان بن عبداللّه بحرانی ، فهرست آل بابویه و علماءالبحرین ، قم ١٤٠٤ ) ؛
(٤) یوسف بن احمد بحرانی ، لؤلؤة البحرین ، چاپ محمد صادق بحرالعلوم ، نجف ١٣٨٦/١٩٦٦، ص ٣٦-٣٩؛
(٥) محمدبن حسن حرّعاملی ، امل الا´مل ، چاپ احمد حسینی ، نجف ١٣٨٥/١٩٦٥، ج ٢، ص ٢٨-٢٩؛
(٦) محمدباقربن زین العابدین خوانساری ، روضات الجنّات فی احوال العلماء والسادات ، چاپ اسدالله اسماعیلیان ، قم ١٣٩٠-١٣٩٢، ج ١، ص ٨٨؛
(٧) عباس قمی ، فوائدالرضویّه ، تهران ١٣٦٧، ص ٣٦-٣٧؛
(٨) J. G. Lorimer, Gazetteer of the Persian Gulf, Oma ¥ n, and Central Arabia , IIA, Calcutta ١٩٠٨.
/ کولبرگ ( ایرانیکا ) /