دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٤٨
بالی افندی صوفیایی ، از متصوّفة ترک قرن دهم و از شارحان فصوص الحکم . در اُسْتُرُومْجه ، اکنون در آلبانی ، به دنیا آمد. تحصیلات خود را در شهرهای صوفیه و استانبول به پایان برد و بعدها به قاسم چلبی * از مشایخ خلوتیه * انتساب جست . توجه و احترام سلطان سلیمان قانونی (حک : ٩٢٦ـ٩٧٤) را به خود جلب کرد و با شرکت در بعضی جنگهای او مایة دلگرمی معنوی سپاهیان شد. او در قبال بعضی مجادلات صوفیه راهی میانه برگزید و در مخالفت با شیخ بدرالدین سماوی * به پادشاه نامه نوشت ( رجوع کنید به شرف الدین ، ص ٧١ـ٧٢). رویّه اش در باب قضا و قدر بر رسالة کمال * پاشازاده ، نشانة آگاهی او در علم کلام ، و شرح الفصوص او نمایندة تسلّطش بر تصوّف و عرفان است . بالی افندی در ٩٦٠ در صالحیّه در نزدیکی صوفیه وفات یافت همانجا مدفون شد و سالها بعد در محل دفنش مسجد، آرامگاه و خانقاهی به نام او ساختند.
مشهورترین اثرش شرح الفصوص به زبان عربی است که دیدگاههای آن با دیگر شروح فصوص الحکم متفاوت است . از جمله می گوید که شارحان فصوص الحکم گفتة ابن عربی را دربارة اعتبار یا بی اعتباری ایمان فرعون نادرست دریافته اند، زیرا ابن عربی در الفتوحات المکیّه صریحاً گفته است که ایمان فرعون پذیرفته نشد و وی تا ابد در دوزخ خواهدماند. از دیگر آثار او: اطوار سبعه ، شرح حدیث کُنْتُ کنزاً ، رسالة القضاء و القدر ، قصة ابراهیم علیه السّلام ، مجموعة النصایح ، رسالة التصوّف ، و واردات است . اشعاری صوفیانه و تعدادی نامه نیز داشته که در مجموعه ها یافت می شود.
منابع :
(١) ابن عربی ، الفتوحات المکیّة ، قاهره ١٣٩٥ـ١٤٠٧/١٩٧٥ـ١٩٨٧، ج ٤، ص ٢٤٥، ج ٥، ص ٢١٥؛
(٢) بالی افندی ، شرح الفصوص ، استانبول ١٣٠٩، ص ٣٩٥؛
(٣) اسماعیل بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ١، بیروت ١٤٠٢/١٩٨٢، ص ٢٣٠؛
(٤) محمد ثریا، سجل عثمانی ، استانبول ١٣٠٨ـ ١٣١٥، ج ٢، ص ٤ـ٥ ؛
(٥) مصطفی بن عبداللّه حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠، ج ١، ص ٨٨٣ ، ج ٢، ص ١٢٦٣؛
(٦) محمدشرف الدین ( یالت قایا ) ، سماونه قاضی سی اوغلی شیخ بدرالدین ، استانبول ١٩٢٤؛
(٧) احمدبن مصطفی طاش کبری 'زاده ، شقائق ، بیروت ١٣٩٥/١٩٧٥، ص ٣١٧؛
(٨) بروسه لی محمد طاهربک ، عثمانلی مؤلفلری ، استانبول ١٣٣٣ـ١٣٤٢، ج ١، ص ٤٢؛
(٩) طریقت نامة خلوتیّه ، استانبول ١٢٩٠، ص ٣١؛
(١٠) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٧٦/١٩٥٧ ) ، ج ٣، ص ٣٨؛
(١١) محمد مجدی افندی ، حدائق الشقائق (ترجمة شقائق )، ج ١، استانبول ١٩٨٩، ص ٥٢١ـ٥٢٢؛
(١٢) حسین وصّاف ، سفینه ، ج ٣، گ ٢٢٨؛
(١٣) Sadeddin Nدzhet Ergun, Tدrk ì airleri , Istanbul ١٩٣٦- ١٩٤٥, II, ٧٣٧-٧٤٠.
) / د. ا. د. ترک ( با اندکی تلخیص از / م . قره ،