حُويزى، شُبَّربن محمد ، حُويزى، شُبَّربن محمد، فقيه و محدّث امامى قرن دوازدهم. او سرسلسله خاندان شبّر، شاخهاى از مشعشعيان*، است كه نسب آنان به امام كاظم عليهالسلام مىرسد (كياء گيلانى، ص ٩٢؛ حرزالدين، ج ١، ص ٣٥١؛ جعفرى، ج ١، ص١٠٠؛ روضان، ج ٢، ص ٣٩٣). پدرش، محمدبن ثنوان، محدّث و عالم دينى بود. شبّر در ١١٢٢ در حويزه/ هويزه* به دنيا آمد ودر همانجا پرورش يافت، سپس به نجف مهاجرت كرد و به تحصيل فقه و حديث پرداخت. او از احمدبن اسماعيل جزايرى، رضىالدينبن محمد موسوى عاملى مكى، نصراللّه مدرس حائرى و يوسفبن عبداللّه بحرينى (متوفى ١١٧١) اجازه روايت دريافت كرد (حرزالدين، همانجا؛ امين، ج ٧، ص٣٣٠؛ آقابزرگ طهرانى، ١٣٧٢ش، ص ٣٣٢، ٣٣٤، ٦٥٠؛ عامرى، ج ١، ص ١٨٣؛ نيز براى ساير اساتيد و مشايخ او رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، ١٤٠٣، ج ١١، ص ١٤٤).

پس از تسلط عثمانيان بر عراق، حويزى برخى بزرگان عرب، مانند شيخحمود آلحمد و شيخخليل آلعباس، را به قيام در برابر اشغالگران فراخواند و با فراهم آوردن سپاهى در ١١٦٠ به جنگ با عثمانيان پرداخت. سپاه او ابتدا پيروزيهايى كسب كرد، اما به سبب خيانت بعضى رؤساى قبايل شكست خورد و حويزى به اسارت به بغداد برده شد، ولى پس از مدتى آزاد گرديد (رجوع کنید به حرزالدين، ج ١، ص ٣٥٣ـ٣٥٧؛ شُبَّر، ص ٢٥٦ـ ٢٦٢؛ عامرى، همانجا).

تاريخ درگذشت او را حرزالدين (ج ١، ص ٣٥٨ـ٣٥٩) ١١٧٠ ذكر كرده است و امين (همانجا) ١١٧٨؛ اما جاسمحسن شبّر (ص ٢٦٢ـ٢٦٣) هر دو را نادرست دانسته و قول آقابزرگ طهرانى (١٣٧٢ش، ص ٣٣٢؛ همو، ١٤٠٣، ج ٤، ص ٦٢، ج ٦، ص٢٦٠، ج١٠، ص ١١) را پذيرفته كه نوشته حويزى در ١١٨٦ يا حدود ١١٩٠ درگذشته است. حويزى در حرم امام على عليهالسلام به خاك سپرده شد (شبّر، ص ٢٦٣ـ ٢٦٤). يكى از ادباى معاصر او، رسالهاى در شرححال وى نوشته است (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، ١٤٠٣، ج ٤، ص ١٥٨، ج ١١، ص ١٤٣ـ١٤٤).

بيش از سى عنوان اثر براى حويزى برشمردهاند كه عمدتاً درباره شرححال علما و انساب، فقه و حديث است. برخى از مهمترين آنها عبارتاند از: الذَخيرةُ فى العُقبى فى مَوَدَّةِ ذَوى القُربى، در شرح نسب سيدعلىخانبن سيدخلف حويزى (همان، ج١٠، ص ١١؛ نيز رجوع کنید به حويزى*، خاندان)؛ رسالة فى نسب محمد المشعشعى، درباره نسب جد اعلاى خود، سيدمحمدبن فلاح مشعشعى (همان، ج ٤، ص ١٦٥، ج ٢٤، ص ١٤٢)؛ كنزالسعادة، در شرححال شمارى از عالمان (همان، ج ١٨، ص ١٥٨)؛ جُنَّةُ البَرِيَّة فى اَحكامِ التَقيَّة يا به تعبير ديگر جنّةالاماميّة فى احكام التقيّة (همان، ج ٥، ص ١٥٧؛ شبّر، ص ٢٤٦)؛ حُجّةالخصام، درباره قيام براى اقامه حق در عصر غيبت (آقابزرگ طهرانى، ١٤٠٣، ج ٦، ص٢٦٠ـ٢٦١)؛ حرمةالتمتّع بالفاطميات يا الجمع بين الفاطميين، كه مورد توجه عالمان بسيارى قرار گرفته است (رجوع کنید به همان، ج ٥، ص ١٣٧، ج ٦، ص ٣٩٥ـ٣٩٦؛ شبّر، ص ٢٤٧ـ٢٥١)؛ صَفوَةَ المرام، حاشيهاى مبسوط بر مدارك الاحكام سيدمحمد عاملى؛ رسالههايى فقهى در موضوعات گوناگون، از جمله درباره وجوب غسل جمعه، احكام خوردنيها و آشاميدنيها و خمس (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، ١٤٠٣، ج ٢، ص ٢١٨، ج ٧، ص ٢٥٥، ج ١١، ص ٤٨، ٩١، ج ١٣، ص ٥٣، ج ١٥، ص ٥١، ٢٣٢، ٢٣٦، ج ١٨، ص ٤٩، ج ٢٥، ص ٣٤)؛ حاشيه بر اصول كافى و بحارالانوار و آثارى در علم رجال (رجوع کنید به همان، ج ٣، ص ٢٤، ج ٦، ص ١٨٢، ج١٠، ص ١١٨ـ١١٩، ج٢٠، ص ١٩٦؛ براى آگاهى از ديگر آثار او رجوع کنید به همو، ١٣٧٢ش، ص ٣٣٦ـ٣٣٧؛ همو، ١٤٠٣، ج ٥، ص ١٠٥، ج ٧، ص ١١١، ٢٦٧، ج ١٤، ص ٢٦٣، ج ١٥، ص ٣٤٣، ج٢٠، ص ٢١٢، ج ٢٤، ص ٤٤١؛ شبّر، ص ٢٤٥ـ٢٥٣).

منابع:
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانى، الذريعة الى تصانيف الشيعة، چاپ علىنقى منزوى و احمد منزوى، بيروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشيعة: الكواكب المنتشرة فى القرن الثانى بعد العشرة، چاپ علىنقى منزوى، تهران ١٣٧٢ش؛
(٣) امين؛
(٤) محمد حمدى جعفرى، عشائر و أسرالسادة الحسينية فى العراق و الوطن العربى، ج ١، بغداد ١٤٢٢/٢٠٠١؛
(٥) محمد حرزالدين، معارف الرجال فى تراجم العلماء و الادباء، قم ١٤٠٥؛
(٦) عبدعون روضان، موسوعة عشائر العراق: تاريخ، انساب، رجالات، مآثر، ج ٢، عَمّان ٢٠٠٣؛
(٧) جاسم حسن شُبَّر، تاريخ المشعشعيين و تراجم اعلامهم، نجف ١٣٨٥/١٩٦٥؛
(٨) ناصر عبدالحسن عامرى، موسوعة انساب العشائر العراقية: السادة العلويون، ج ١، (بيروت) ٢٠٠٤؛
(٩) احمدبن محمد كياءگيلانى، سراجالانساب، چاپ مهدى رجائى، قم ١٤٠٩.

/ هاجر كاظمى افشار/