بَدِر ، محمود ، فرزند نصیرالدوله و دولتمرد عصر پهلوی . وی در ١٣٠٩ در تهران متولد شد. تحصیلات ابتدایی را نزد معلمان خصوصی گذراند و مقدمات فارسی و عربی را فراگرفت . سپس مدتی در مدارس علمیه و دارالفنون به تحصیل ادامه داد و فرانسه و انگلیسی نیز آموخت . در زمان تصدّی پدرش در پست وزیرمختاری ایران در بلژیک ، برای ادامة تحصیل با پدر به آنجا رفت و چندی بعد به مدرسة علوم مالی و اقتصادی در لندن فرستاده شد و مدت پنج سال در رشتة اقتصاد و مالیه به تحصیل پرداخت (طباطبایی ، ص ٩٨؛ چند پرده از زندگانی رجال معروف ایران ، ص ٨٣-٨٤؛ عاقلی ، ١٣٧٢ ش ، ج ١، ص ٢٧٠ـ ٢٧١). در ١٣٢٧ به ایران بازگشت و در ادارة کل گمرک که مستشاران بلژیکی اداره می کردند، به عنوان مترجم ، استخدام شد. در ١٣٠١ ش ، مقارن با ورود آرتور میلیسپو ـ مستشار کل مالی ایران ـ به تهران ، به وزارتخانة مالیه راه یافت و معاون حسابداری آنجا شد. مدتی هم مأمور خرید وسایل راه آهن بود. در ١٣٠٨ ش ، همزمان با تأسیس وزارت طُرُق و شوارع ، رئیس ادارة کل حسابداری آن وزارتخانه شد و در اوایل ١٣١٢ ش سید حسن تقی زاده ، وزیر دارایی ، او را به سمت خزانه دار کل ایران منصوب کرد. در اوایل ١٣١٤ ش از طرف علی اکبر داور، وزیر دارایی وقت ، مدیرکل وزارت دارایی شد و در مرداد همان سال در رأس هیئتی به همراه صادق وثیقی ، معاون ادارة کل تجارت ، و عبدالحسین مسعود انصاری ، رئیس ادارة اقتصادیات وزارت امورخارجه ، برای عقد قرارداد کلیرینگ به آلمان رفت (طباطبایی ، همانجا؛ عاقلی ، ١٣٧٢ ش ، ج ١، ص ٢٧٠). براساس این قرارداد که پس از هشت ماه به امضا رسید، دولت آلمان موافقت کرد که چهل درصد از کالاهای صادره از ایران ، به بازرگانان ایرانی مقیم آلمان اختصاص یابد (مسعود انصاری ، ص ٣٨٦، ٣٨٩). سپس محمود بدر برای خرید چند فروند کشتی به انگلستان رفت و پس از بازگشت به ایران (اردیبهشت ١٣١٥)، به معاونت وزارت دارایی رسید (عاقلی ، ١٣٦٩ ش ، ص ٣٥٦). در بهمن همان سال داور درگذشت و بدر در کابینة محمود جم کفیل این وزارتخانه شد (همو، ١٣٦٩-١٣٧٠ ش ، ج ١، ص ٢١٤) و در مهر ١٣١٦ به سمت وزیر دارایی منصوب گردید و تا آبان ١٣١٨ در این سمت باقی ماند (ضرغام بروجنی ، ص ٢٠٨). محمود بدر تا اسفند ١٣٢٠ شغل دولتی اختیار نکرد، ولی از این تاریخ به مدت پنج ماه در کابینة علی سهیلی وزیر دارایی شد. سهیلی که در بهمن ١٣٢١ دوباره نخست وزیر شده بود، بدر را به وزارت پیشه و هنر و بازرگانی گمارد و او این مقام را تا فروردین ١٣٢٣ حفظ کرد (عاقلی ، ١٣٧٤ ش ، ص ٥٠٠، ٥٢٦). سپس در کابینة محسن صدر در ١٣٢٤ ش ، بار دیگر وزیر دارایی شد و در همین سمت بود که محمد مصدق و غلامعلی فریور، نمایندگان مجلس ، بر او اعلام جرم کردند (همو، ١٣٧٢ ش ، ج ١، ص ٢٧١(

محمود بدر در فاصلة سالهای ١٣٢٦ تا ١٣٣٠ ش نایب التولیة آستان قدس رضوی شد و در ١٣٣٨ ش ، کانون بازنشستگان کشوری را برپا ساخت که ریاست آن نیز با خود او بود. وی در ١٣٤٧ ش در ٧٦ سالگی درگذشت .

از خاندان بدر، مجموعه ای از کتابهای خطی به یادگار مانده است که اینک در کتابخانة ملی ایران ، تهران ، نگاهداری می شود (رجوع کنید به کتابخانة ملی ایران ، ج ١، ص دو).

منابع :
(١) چند پرده از زندگانی رجال معروف ایران ، تهران ١٣٢٤ ش ؛
(٢) جمشید ضرغام بروجنی ، دولتهای عصر مشروطیت ، تهران ( تاریخ مقدمه ١٣٥٠ ش ) ؛
(٣) عبدالکریم طباطبائی ، «محمود بدر»، سالنامة دنیا ، سال ١ (١٣٢٤ ش )؛
(٤) باقر عاقلی ، داور و عدلیه ، تهران ١٣٦٩ ش ؛
(٥) همو، روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی ، تهران ١٣٦٩ـ ١٣٧٠ ش ؛
(٦) همو، فرهنگ رجال و مشاهیر معاصر ایران ، تهران ١٣٧٢ ش ؛
(٧) همو، نخست وزیران از مشروطه تا انقلاب اسلامی ، تهران ١٣٧٤ ش ؛
(٨) کتابخانة ملی ایران ، فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران ، ج ١، گردآوری عبدالله انوار، تهران ١٣٦٥ ش ؛
(٩) عبدالحسین مسعود انصاری ، خاطرات سیاسی و اجتماعی ، تهذیب و تلخیص باقر عاقلی ، تهران ١٣٧٤ ش .

/ باقر عاقلی /