دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٢٢٧
تبریزی ، حاج ملاّ علی ، مشهور به واعظ خیابانی ، عالم و ادیب و واعظ شیعی برجستة قرن چهاردهم . وی بنا بر آنچه در شرح حال خود نوشته در ١٢٨٢ در حکم آباد تبریز به دنیا آمد. پس از فراگرفتن صرف ونحو و بلاغت و منطق و ریاضی ، در مدرسة طالبیه نزد استادانی همچون حاج میرزا احمد شرابیانی ، حاج محمدصادق ساعتی ، احمد تاهباز، سیداحمد خسروشاهی و میرزااسداللّه تبریزی حاضر شد (تبریزی ، ١٣٦٦، ص ٤٠٦؛ همو، ١٣٨٥، ص ٦٣٥ـ٦٣٦؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، جزء١، قسم ٤، ص ١٤٦٨).
ملاعلی به مکه ، مدینه ، مشهد، عراق ، خوی ، ارومیه ، زنجان ، قم و تهران سفر کرد و از علمایی چون آیت اللّه سیدابوالحسن اصفهانی ،میرزاعلی آقای شیرازی ، شیخ محمدحسین کاشف الغطاء و حاج آقا حسین بروجردی اجازة روایت دریافت کرد؛ همچنین علمای بسیاری از وی اجازه گرفتند (تبریزی ، ١٣٦٦، ص ٤٠٧ـ ٤٠٩؛ همو، ١٣٨٥، ص ٣٥٩، ٦٣٦، ٦٥٤ـ ٦٥٥، ٦٥٨ـ٦٥٩، ٦٦١ـ٦٦٤، ٦٧٦ـ٦٧٧؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، همانجا).
ملاعلی به شعر علاقه مند بود و از مشهورترین وعاظ ایران به شمار می آمد (تبریزی ، ١٣٨٥، ص ٦٣٦؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٤، همانجا). وی صاحب بیش از پنجاه جلد تألیف است از جمله : تحفة الاحبّاء فی شرح قصیدة سیدالشعراء در شرح قصیدة عینیة حِمْیَری ، که در آن به شرح حال حمیری نیز پرداخته است . این کتاب اولین اثر وی بوده است ؛ علماءالمعاصرین به فارسی ، در احوال علمای امامیة زمان وی ؛ وقایع الایام در چند جلد در شرح وقایع و اعمال ماه شوال ، رمضان ، محرّم ، رجب و شعبان ؛ ذخائرالاسفار ؛ طرائف الصحائف ؛ و منتخب المقاصد و منتجب الفوائد در نُه جلد که کشکول مانند است (تبریزی ، ١٤١٠، ص ٣٤٢ـ٣٤٤؛ همو، ١٣٦٦، ص ٤٠٦ـ٤٠٧؛ آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ٢٢، ص ٤٣٨، ج ٢٥، ص ١٢٩؛ امین ، ج ٨، ص ٢٦٦).
تاریخ دقیق وفات ملاعلی به نوشتة قزوینی (ج ٨، ص ٢١٢) در صفر ١٣٦٧/ دی ١٣٢٦ بوده است .
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشیعة ، جزء١: نقباء البشر فی القرن الرابع عشر ، مشهد ١٤٠٤؛
(٣) امین ؛
(٤) علی تبریزی ، کتاب صیام وقایع الایام ، تبریز ١٣٨٥؛
(٥) همو، کتاب علماء معاصرین ، چاپ سنگی تهران ١٣٦٦؛
(٦) همو، وقایع الایام فی تتمة محرم الحرام ، قم ١٤١٠؛
(٧) محمد قزوینی ، یادداشتهای قزوینی ، چاپ ایرج افشار، تهران ١٣٦٣ ش .
/ لیلی کریمیان /