دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٨١٢
پلینیوس (معروف به پلینیِ اکبر ) ، طبیعیدان رومی (٢٣ـ٧٩ میلادی )، مؤلف دایرة المعارف > تاریخ طبیعی < . نام کاملش گایوس پلینیوس دوم به سبب شباهت شکل معرَّب نام اِو ( بَلیناس ) با نام آپولونیوس تیانایی (بَلینوس * )، این دو را گاهی با هم خَلط کرده اند؛ از جمله او را مؤلف فی تأثیر الروحانیات دانسته اند، که در واقع تألیف آپولونیوس تیانایی ( = طوانه ای ) است ( رجوع کنید به دایرة المعارف فارسی ، ذیل «پلینی »؛ صفا، ص ٣٣٤). این اشارة دهخدا (ذیل «بلیناس ») نیز که هر کجا در علوم طبیعی نام بلیناس ذکر شده منظور پلین ( =پلینی ) است ، درست نمی نماید، زیرا هیچیک از کتابهای او به عربی ترجمه نشده است .
در > تاریخ طبیعی < پلینیوس اشاراتِ بسیاری به وضع طبیعی ، برخی شاهان ، موقعیت شهرها، و طوایف ایران یافته می شود (مثلاً بارها خلیج فارس یا دریای فارس را با نام Persico mari یا Persici sinus ذکر کرده است رجوع کنید به ج ٢، ص ٤٣٨، ٤٤٢، نیز رجوع کنید به فهرست پایانی هر یک از مجلدات ).
منابع :
(١) دایرة المعارف فارسی ، به سرپرستی غلامحسین مصاحب ، تهران ١٣٤٥ـ١٣٧٤ ش ؛
(٢) علی اکبر دهخدا، لغت نامه ، زیرنظر محمدمعین ، تهران ١٣٢٥ـ١٣٥٩ ش ؛
(٣) ذبیح الله صفا، تاریخ علوم عقلی در تمدّن اسلامی تا اواسط قرن پنجم ، ج ١، تهران ١٣٥٦ ش ؛
(٤) Pliny [the Elder], Natural history , with an English translation by H. Rackham and others, Cambridge, Mass. ١٩٦٧-١٩٧١.
/ نگار نادری /