دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٧٦
بَشبیشی ، احمد بن عبداللطیف ، شمس الدین مصری ، عالم و استاد شافعی دانشگاه ازهر مصر. در ١٠٤١، در بشبیش ، قریه ای در مغرب مصر، متولد شد و در همانجا از شیخ علی محلّی ، از علمای بشبیش ، قرآن فرا گرفت ، سپس به مَحَلّه (شهری در کنارة رود نیل ) رفت و شاگرد و ملازم شیخ حسن بدری از علمای آنجا شد (سرکیس ، ج ١، ستون ٥٦٦، محبی ، ج ١، ص ٢٣٨؛ کحاله ، ج ١، ص ٢٨١؛ مدرّس تبریزی ،
ج ١، ص ٢٦٨ـ٢٦٩). بشبیشی برای تکمیل تحصیلات ،
به قاهره رفت و نزد علمای آنجا علم آموخت . وی از ابوالضیاء البشبراَمْلَسی ، شمس شوبَری ، شمس بابِلی ، شیخ یاسین حِمْصی استفاده ها کرد. بزرگترین استاد او شیخ سلیمان
مَزّاحی بود که بشبیشی پانزده سال ملازمت او را داشت و در محضر وی فقه ، حدیث و علوم عربی آموخت . بشبیشی پس از استاد خود، شیخ سلیمان مزاحی ، در حالی که به مقام جامع علمی رسیده بود، در جایگاه او با سمت استادی دانشگاه ازهر، به تدریس علوم عقلی و شرعی پرداخت و بسیاری از فضلا و علمای مصر در مجلس درس او حاضر می شدند (محبّی ، ج ١، ص ٢٣٨ـ٢٣٩).
بشبیشی پس از سالها تدریس در دانشگاه ازهر، در ١٠٩٢ به زیارت حج رفت و چند سالی در مکه سکونت گزید و به تدریس پرداخت و جمعیت زیادی از اهالی آنجا از وی استفادة علمی کردند، به طوری که وجود او در آنجا رضایت و ستایش همگان را در پی داشت (محبی ، ج ١، ص ٢٣٨). وی پس از مدتی به مصر بازگشت و به بشبیش رفت و در ١٠٩٦ در همانجا درگذشت .
از وی دو اثر تألیفی باقی است : التحفة السنیة باجوبة الاسئلة المرضیة ، چاپ مصر (کحاله ، ج ١، ستون ٢٨١؛ بغدادی ، ج ١، ص ٢٥١)؛ العقودالجوهریه بالجیود الشرقیّه که شامل جواب به سؤالات وزیر عبدالرحمان پاشا، والی مصر، است (کحاله ، ج ١، ص ٢٨١).
منابع :
(١) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، چاپ محمد شرف الدین یالتقایا و رفعت بیلکه کلیسی ، ( استانبول ١٩٧١ـ١٩٧٢ ) ؛
(٢) یوسف الیان سرکیس ، معجم المطبوعات العربیة والمعرّبة ، قاهره ١٣٤٦/١٩٢٨؛
(٣) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٤) محمدامین بن فضل الله محبی ، خلاصة الاثر ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) محمدعلی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش .
/ عبدالله کیانی فرید /