دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٨٢٠
بَنبَلونه (به اسپانیایی پامپلونا ) ، از شهرهای شمال اسپانیا و مرکز ایالت ناوار. جمعیت آن در اواخر دهة ١٣٣٠ ش / ١٩٥٠ حدود ٠٠٠ ، ٨٠ ( و در ١٣٤٩ ش / ١٩٧٠: ١٦٨ ، ١٤٧ نفر رجوع کنید به > واژه نامة جدید جغرافیایی وبستر < ، ذیل «پامپلونا» و در ١٣٧٠ش / ١٩٩١: ٢٥١ ، ١٧٩ نفر رجوع کنید به > کتاب سال بریتانیکا ١٩٩٤ < ، ص ٧٧٦ ) بوده است . هیچیک از جغرافیدانان عرب وصف دقیقی از بنبلونه در اواخر قرون وسطا به دست نداده اند. حمیری آن را پایتخت سرزمین باسکها (واسکونها ، به عربی : بَشکُنِش * ) خوانده است که گروهی از قبایل کوه نشین مستقر در دامنه های جنوبی و منتهاالیه غربی سلسله جبال پیرنه ، نزدیک اقیانوس اطلس ، بوده اند. قلمرو اینان از مغرب به سرزمینی موسوم به «آلبه و القِلاع * »، (که همان کاستیل = قَشتالة * اولیه باشد)؛ و از مشرق به مناطق کوهستانی محل سکونت گاسکونها (غَشقونیّون ) و مردم سربتانیا/ سردانیه محدود می شده است . در ١٢١/٧٣٩، والی اندلس ، عُقبه الحجاج ، بنبلونه را تصرف کرد، اما شهر بر قُرطُبه شورید و در ١٦١/٧٧٨، با لشکرکشی شارلمانی ، فرانکها آن را اشغال کردند. بنبلونه چندین سال در تصرف فرانکها و گاسکونها باقی ماند و از حدود ٢١٠/٨٢٥، به صورت پایتخت دوک نشین مستقلی در آمد، و اینیگوی دوم با موسی بن موسی ، که هم دایی او بود و هم خویشاوندیهای سببی دیگر با وی داشت ، مناسبات صمیمانه و نزدیک بر قرار کرد. در ٢٢٧، عبدالرحمان دوم ، نیروهای اموی را تا بنبلونه پیش برد و آنجا را غارت کرد. در ٢٤٥/٨٥٩، دسته هایی از دزدان دریایی اسکاندیناویایی یعنی نروژیها، تا بنبلونه نفوذ کردند و سلطان گارسیا اینیگوئث را به اسارت گرفتند.
در ٣١٢، عبدالرحمان سوم در خلال مبارزاتش با ناوار، چندی این شهر را تصرف ، و سپس ویران کرد. در٣٢٢ و در زمان حکومتهای دو حاجب عامری ، منصور * و مظفر * ، مسلمانان برای تصرف بنبلونه تلاشهایی کردند.
منابع :
(١) ابن عذاری ، کتاب البیان المغرب ، ج ٢، چاپ کولن و لوی ـ پرووانسال ، لیدن ١٩٤٨ـ١٩٥١، فهرست ؛
(٢) اسماعیل بن علی ابوالفداء، کتاب تقویم البلدان : چاپ رینود و دیسلان ، پاریس ١٨٤٠، ص ١٨٠؛
(٣) محمدبن عبدالله حمیری ، الروض المعطار ، اسپانیا، ش ٥١؛
(٤) Dozy, Histoire des Musulmans d'Espagne , new ed., Leiden ١٩٣٢, index;
Muh ¤ ammad b. Muh ¤ ammad Idr ¦ â s ¦ â , La
(٥) Espan a de Edrisi , ed. and Span. trans. by Saavedra, ٥٩-٧٣;
(٦) Le ¨ vi-Provencal, "Du nouveau sur le royaume de Pampalune au LX e siةcle", Bulletin hispanique , lv, no. I(١٩٥٣);
[ ١٩٩٤ Britannica book of the year , Chicago
(٧) ١٩٩٤;
(٨) Webster's new geographical dictionary , Springfield ١٩٨٠].
/ لوی ـ پرووانسال و ا. ه . میراندا ( د. اسلام ) /