دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٤٥٩
تَرقُفی ، ابومحمد عباس بن عبداللّه ، محدّث و فقیه قرن سوم . وی به گفتة یاقوت به ترقُف ، از نواحی بندنیجین منسوب است و از آنجا که بندنیجین مرکز باکُسایا * بوده ، با نسبت باکسایی نیز خوانده شده است (ذهبی ، ج ١٣، ص ١٢؛ یاقوت حموی ، ج ١، ص ٣٢٧، ج ٢، ص ٢٣). از تولد و زندگی وی اطلاعی نیست ، او را دانشمندی عابد و از ائمة حدیث معرفی کرده اند که بسیار روایت کرد. پدرش ، عبداللّه بن ابی عیسی ، کاتب محمدبن زهرة حارثی و فرماندار ماسُبذان و مهرجان (از نواحی بصره ) در عهد هارون الرشید (١٤٩ـ١٩٣) بود. خانوادة وی در آن زمان مقیم بغداد بودند، اما ترقفی برای استماع حدیث پیوسته در سفر بود؛ در شام از محدّثان بزرگی چون محمدبن یوسف فِریابی ، روّاد بن جرّاح عَسقلانی ، مروان بن محمد طاطَری (یا طاهری )، ابامغیره و عبدالاعلی بن مُسَهِر غَسّانی روایت شنید (ذهبی ، ج ١٣، ص ١٢ـ١٣؛ خطیب بغدادی ، ج ١٢، ص ١٤٣ـ١٤٤؛ سمعانی ، ج ١، ص ٤٥٧). محدّثان زیادی چون ابن ماجه ، ابوبکربن ابی دنیا، اسماعیل بن محمدصفّار، محمدبن احمد اثرم از وی حدیث شنیده اند و دارَقُطنی او را ثقه دانسته است (ابن حجر عسقلانی ، ج ١، ص ٣٩٧؛ ذهبی ، ج ١٣، ص ١٣؛ سمعانی ، همانجا). وفات ترقفی را در سامرا به سال ٢٦٧ یا ٢٦٨ نوشته اند (ابن عساکر، ج ٢٦، ص ٢٧١؛ ابن جوزی ، ج ١٢، ص ٢١٤).
منابع :
(١) ابن جوزی ، المنتظم فی تاریخ الملوک والامم ، چاپ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت ١٤١٢/ ١٩٩٢؛
ابن حجر عسقلانی ، تقریب التهذیب ، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف ، بیروت
(٢) ?( ١٣٨٠ ) ؛
(٣) ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق ، چاپ علی شیری ، بیروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠٠؛
(٤) خطیب بغدادی ، ذهبی ؛
(٥) سمعانی ؛
(٦) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، بیروت ١٩٩٥.
/ لیلی کریمیان /