دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٩٩
بَشکُنِش ، به معنای باسکها، قومی که در کرانة غربی کوههای پیرنه و ناحیة مجاور کوههای کانتابریایی و ساحل
بشکنش
جنوبی اقیانوس اطلس ساکن اند و اصل آنان معلوم نیست . بشکنش بی تردید از کلمة واسکونس می آید و چنانکه در موارد مشابه آن دیده شده صامت V در آن به b تبدیل شده است . زبان باسک البَشقِیَّه نامیده شده است (حِمیری ، ص ٥٦).
مرکز اصلی بشکنش بَنبَلونه * /پامپلونا (اصل آن : پمپیوپولیس ) بود که بعدها مرکز دولت ناوارا (نباره * ) شد. در زمان فتح اندلس (اسپانیا) به دست مسلمانان ، موسی بن نُصَیر * این سرزمین را تصرف کرد (ابن قتیبه ، ج ٢، ص ٦٤ـ٦٥) و طبق تحقیق کودِرا، بنبلونه در این دوره یا کمی بعد و در هر حال پیش از ١٠٠/ ٧١٨ـ٧١٩ به دست مسلمانان افتاد. عُقبة بن حَجاج اموی که از ١١٦/٧٣٤ به مدت پنج سال والی اندلس بود، پادگانی از مسلمانان در این شهر (بنبلونه ) مستقر کرد (ابن عِذاری ، ج ٢، ص ٢٨). چند سال بعد (١٣٨/٧٥٥ـ٧٥٦) افراد بشکنش قیام کردند و لشکری را که امیر یوسف فِهری به بنبلونه فرستاده بود از میان بردند؛ و این مصادف با زمانی است که عبدالرحمان اول به اندلس رسید. هنگام حملة معروف شارلمانی به شمال اندلس ، در ١٦١/٧٧٧، بنبلونه نیز به سلطة او در آمد، ولی احتمالاً باسکها همراه مسلمانان عقبدارِ سپاهیان شارلمانی را در رونسسوالِز نابود کردند ( رجوع کنید به لوی ـ پرووانسال ، ج ١، ص ٨٩). عبدالرحمان اول در اواخر سلطنت طولانی خود، در ١٦٤/٧٨٠ـ٧٨١ و یا سال بعد از آن ، مجبور شد شخصاً با قوم بشکنش بجنگد.
در حدود ١٨٢/ ٧٩٨، باسکهای بنبلونه اتحاد خود را با مسلمانان فسخ کردند ـ این قطع رابطه با مسلمانان پیوسته پیش می آمد ـ و خود را خراجگزار آلفونسوی دوم پادشاه آستوریاس خواندند، ولی بزودی غرسیة بن ونقو یکی از رؤسای باسک ، بنبلونه را مستقل اعلام کرد. ظاهراً وی از طریق ازدواج نوه اش اینیی گا با عبدالله اموی ، جَدّ ناصر (عبدالرحمان سوم ) شد. در ٢٩٢/٩٠٥، گروه جدیدی از بشکنش قدرت گرفت ، و در این تاریخ سانچوگارسز اول گروه قدیمی را بر کنار کرد و دولت ناوارا را تشکیل داد.
باسکهای غربی تابع پادشاه آستوریاس باقی ماندند و از این به بعد آنچه مسلمانان اندلس آن را تهدید باسکها (لوی ـ پرووانسال ) می نامیدند خصوصاً در تاریخ ناوارا متجلی می شود.
منابع :
(١) ابن عذاری ، کتاب البیان المغرب ، ج ٢، چاپ کُلِن و لوی ـ پرووانسال ، لیدن ١٩٥١؛
(٢) ( ابن قتیبه ، الامامة والسیاسة ، چاپ محمد زینی ، بیروت ١٣٧٨/١٩٦٧ ) ؛
(٣) محمدبن عبدالله حِمیری ، صفة جزیرة الاندلس ، منتخبة من کتاب الروض المعطار فی خبرالاَقطار ، چاپ لوی ـ پرووانسال ، ( بی جا : بی تا. ) ؛
(٤) F. Codera, Estudios crصticos de Historia ؤrabe espa•ola, ١٠١-١٠٥, ١٦٩-١٨٤ ) Pamplona en el siglo VIII );
(٥) E. Lإvi- Provenµal, Histoire de l'Espagne musulmane, I, Cairo ١٩٤٤, index.
/ د. م . دانلپ ( د. اسلام ) /