پِچوی (امروزه : پچ ، به آلمانی : فونفکیرشن ، به لاتین : کوینکه اکلزیای ، ( هر دو لفظاً به معنای «پنج کلیسا» ) )، شهر و مرکز سنجقی در قسمت ماوراء دانوب مجارستان .

پچوی در محل سُپیانة رومی ساخته شده و بقایای بناهایی از قرون نخستین مسیحیت در آنجا حفظ شده است . پچوی در ٣٩٩ـ٤٠٠/ ١٠٠٩ اسقف نشین شد. اولین دانشگاه مجارستان در ٧٦٨/ ١٣٦٧ در آنجا تأسیس گردید. در سده های میانه ، مهمترین مرکز اقتصادی در جنوب دریاچة بالاتون ( بزرگترین دریاچة اروپای مرکزی ) بود.

در ششمین لشکرکشی سلیمان قانونی (حک : ٩٢٦ـ٩٧٤) به مجارستان در ١٧ ربیع الثانی ٩٥٠/ ٢٠ ژوئیة ١٥٤٣، شهر بدون جنگ تسلیم نیروهای قاسم ، سنجق بیگی مُهاج ( موهاچ کنونی ، شهری در جنوب مجارستان ) ، و مراد، سنجق بیگی پوژگا ( شهری در شمال یوگسلاوی ) شد. تا ٩٧٨/١٥٧٠ متعلق به سنجق مهاج بود، گرچه نام این واحد اداری گاه سکچوی و ندرتاً پچوی بود. در اواسط ١٠٠٣/ سپتامبر ١٥٩٥، «لِواءِ» ( = سنجقِ ) پچوی به ولایت تازه تأسیس سیگتوار ملحق شد (قس باشباقانلق عثمانلی آرشیوی ، ص ٣٦٢) و تا ١٠٠٥ـ ١٠٠٦/ ١٥٩٧ به همین شکل باقی ماند. سپس به ایالت قانیجه / قنیژه (کانیژای امروزی ) ــ که در ١٠٠٩/١٦٠٠ تأسیس شده بود ــ منتقل شد. در ١٠٧٤ـ ١٠٧٥/ ١٦٦٤، کنت نیکولاوس زرینی برای بازپس گیری پچوی بشدت تلاش کرد، اما موفق نشد و به آنجا خسارات بسیاری وارد آمد. در سوم ذیحجة ١٠٩٧/ ٢١ اکتبر ١٦٨٦، لویی بادنی شهر را تصرف کرد و بدین ترتیب سلطة عثمانی پایان یافت .

گزارشهای دولت عثمانی در قرن دهم / شانزدهم ، نشان می دهد که جمعیت اصلی پچوی صرفاً مجار بوده اند. تعداد آنان نشان می دهد که مانند بیشتر مراکز اداری مجارستان ، آشکارا از جمعیت آنان کاسته می شده است ؛ احتمالاً تعداد ساکنان آنجا در ٩٥٣/ ١٥٤٦ بین ٥٠٠ ، ٤ تا٠٠٠ ، ٥ تن و در حدود ٩٨٨/١٥٨٠ بین ٥٠٠ ، ٢ تا ٠٠٠ ، ٣ تن بوده است . از جمعیت آن در سدة یازدهم / هفدهم ، اطلاعات اندکی در دست است . اولین برآوردِ هابسبورگ ها در ١٠٩٨/ ١٦٨٧ نشان می دهد که در شهر تغییرات مهمی صورت نگرفته بوده است . شاید اکثریت مسلمان ، با وجود شمار درخور ملاحظه ای از اسلاوها، تفوق یافته بودند.

اصلاحات دینی ، پروتستانیسم بر شهر بشدت تأثیر گذاشت . در قرن یازدهم / هفدهم ، یَسوعیها دوباره مذهب کاتولیک را احیا کردند.

کشت غلّه و انگور در آنجا نسبتاًکم بود. باوجوداین ، شهر مرکز مهم پرورش تاک و تولید شراب از محصول سکونتگاههای مجاور بود. در ١٠٩٨/١٦٨٧ حدود ٣٣٤ ، ٣ تاکستان ثبت شده است که ٣٨٧ تن از مالکانِ آن زمان یا مالکان قبلی آنها مسلمان بوده اند.

پچوی در دورة عثمانیها هم محل تجاری مهمی بود. از طریق آنجا احشام را به وین یا ونیز منتقل می کردند. مغازه در آنجا زیاد بود (در ٩٧٨/١٥٧٠، ٤٦ باب ) و مالکان آنها عمدتاً مسلمان و بندرت مسیحی بودند.

شهر نهادهای دینی و فرهنگی اسلامی شایان توجهی داشت . در میان شیخهای مولوی خانة آنجا، شخصیتهای برجسته ای بودند از قبیل احمد دده که بعدها رئیس مولوی خانة ینی قاپی استانبول شد (قس اگوشتون ، ص ٢٢٨ـ٢٢٩). امروزه در آنجا دو مسجدجامع به نامهای غازی قاسم پاشا و حسن پاشا یاقُوه ای ، و یک تُربه ( = مزار ) ، متعلق به ادریس بابا، به همان شکل اولیه وجود دارد.

منابع :
(١) باشباقانلق عثمانلی آرشیوی ، کامل کپه جی تصنیفی ، ش ٣٤٤؛

(٢) Gؤbor àgoston, "١٦-١٧. as â rlarda Macaristan 'da tasavvuf ve mevlevرlik", in Milletlerars i Mevlہna Kongresi. Teblig § ler .

(٣) (١st: ١٩٨٧: Konya);
(٤) Gyo ¯ zo ¯ Gero ¯ , Pإcs tخrخk mu ¯ emlإkei (آثار تاریخی ترکی پچوی ) Budapest ١٩٦٠;
Antal Velics-

Erno ¯ Kammerer, Magyarorszؤgi tخrخk kincstؤri defterek (دفاتر مالیاتی ترکی از مجارستان ) , II, Budapest ١٨٩٠, ٤٥,

(٥) ٣٨٧, ٤١١-٤١٢, etc;
Ede Petrovich, "Pإcs utcؤi إs hؤzai ١٦٨٧-ben" (خیابانها و خانه های پچوی در ١٦٨٧) , in Baranyai

(٦) helytخrtإnet i ¨ rؤs ١٩٦٩ , Pإcs [١٩٦٩], ١٩٣-٢١٧;
(٧) Pؤl Zoltؤn Szabo ¯ , A tخrخk Pإcs, ١٥٤٣-١٦٨٦ (پچوی ترکی ، ١٥٤٣ـ١٦٨٦) , Pإcs, ١٩٤١.

/ داوید ، تلخیص از ( د. اسلام ) /