دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٤٤٧
سُبِيْعى، ابوعمرو عيسي بن يونسبن ابواسحاق هَمْدانى، ، محدّث قرن دوم. سبيع نام گروهى از قبيله هَمْدان است كه نسب آنها به سبيعبن صعببن معاويه ميرسد (رجوع کنید به ابنحزم، ص ٤٧٥؛ ابنعساكر، ج ٤٨، ص ٣٢). محل سكونت آنها در كوفه نيز به سبيع معروف بوده است (سمعانى، ج ٣، ص ٢١٨). ابوعمرو عيسى نيز در آغاز زندگى در كوفه اقامت داشته و بعدها به حَدَث، منطقهاى در مرز بين بيزانس و شام، مهاجرت كرده است (رجوع کنید به ابنسعد، ج ٧، ص ٤٨٨؛ خطيب بغدادى، ج ١٢، ص ٤٧٣).
جد وى، ابواسحاق عمروبن عبداللّه سبيعى*، از محدّثان مشهور كوفى بوده است و برادران عيسى، يونس (متوفى ١٥٩) و يوسف، نيز از جمله محدّثان بودهاند (رجوع کنید به سمعانى، ج ٣، ص ٢١٨ـ٢١٩). ابوعمرو از محدّثان بسيارى حديث شنيده است، از جمله از سفيان ثورى، مالكبن انس و محمدبن اسحاقبن يسار (براى فهرست كامل مشايخ وى رجوع کنید به مزّى، ج ٢٣، ص ٦٣ـ٦٥). خطيب بغدادى (ج ١٢، ص ٤٧٣) و ابنعساكر (ج ٤٨، ص ٣٣) اشاره كردهاند كه ابوعمرو جدش، ابواسحاق سبيعى، را ديده، اما ظاهرآ، چون كم سال بوده، از وى روايت نقل نكرده است (رجوع کنید به مزّى، ج ٢٣، ص ٦٣). از ابوعمرو محدّثانى چون اسحاقبن راهويه، نصربن على جهضمى و يحييبن معين، حديث نقل كردهاند (براى فهرست راويان از او رجوع کنید به مزّى، ج ٢٣، ص ٦٥ـ٦٧).
محمدبن عبداللّهبن عمار موصلى (متوفى ٢٤٢)، عالم محدث، از ميان عيسى و برادرانش، عيسى را ضابطترين معرفى كرده است (خطيب بغدادى، ج ١٢، ص ٤٧٦). احمدبن حنبل نيز عيسى را از پدر و برادرش در ضبط حديث دقيقتر دانسته است (رجوع کنید به ذهبى، ج ٨، ص ٤٩١). بيشتر رجالشناسان اهل سنّت عيسى را به وثاقت، دقت در ضبط حديث و حافظۀ قوى ستودهاند (خطيب بغدادى، ج ١٢، ص ٤٧٦ـ٤٧٧؛ مزّى، ج ٢٣، ص ٦٧ـ٧٣).
عيسى در طول زندگى در ٤٥ جنگ شركت كرد و ٤٥ بار حج به جا آورد (مزّى، ج ٢٣، ص ٧٤). در منابع به زهد و تقواى او اشاره شده است. عيسى در ١٨٧ يا ١٨٨ (خطيب بغدادى، ج ١٢، ص ٤٧٧؛
ابنعساكر، ج ٤٨، ص ٤٣) و به نوشتۀ ابنسعد (همانجا) و سمعانى (ج ٣، ص ٢١٩)، در ١٩١ در حَدَث درگذشت.
منابع :
(١) عليبن احمد مشهور به ابنحزم، جمهره انسابالعرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون (قاهره ١٩٨٢)؛
(٢) ابنسعد، طبقات (چاپ احسان عباس)؛
(٣) ابنعساكر، تاريخ مدينه دمشق، چاپ على شيرى، بيروت ١٤١٧/١٩٩٧؛
(٤) خطيب بغدادى، تاريخ مدينه السلام (اختصارات)؛
(٥) سمعانى، الانساب (اختصارات)؛
(٦) ذهبى، سير اعلامالنبلاء (اختصارات)؛
جمالالدين يوسف مزى، تهذيب الكمال فى اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بيروت ١٤٢٢/ ٢٠٠٢
/ على توكلى /
تاریخ انتشار اینترنتی: ٦/٩/١٣٨٧