دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٥٢١
بَغراس ، پَگرای باستانی ØŒ قرارگاهی مهم مشر٠بر انتهای گردنة بَیلان در سوریه . این Ù…ØÙ„ بر سر راهی Ú©Ù‡ انطاکیه را از طریق امانوس به اسکندرون Ù…ÛŒ پیوندد قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ و، به Ù„ØØ§Ø¸ جادة عبوری Ùˆ سوق الجیشی بودن ØŒ اهمیت زیادی دارد.
بغراس در جنگهای عباسیان با روم شرقی نیز اهمیت خاصی داشت ØŒ گاهی ÙØ±Ù…انروایان روم شرقی Ùˆ گاهی Ø®Ù„ÙØ§ÛŒ عباسی آن را تصر٠می کردند. مَسْلَمة بن عبدالملک ابن مروان (متوÙÛŒ ١٢٠)ØŒ در این منطقه ØŒ Ú©Ù‡ در نخستین جنگهای اعراب با روم شرقی بدون Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ مانده بود، مستعمره نشینهایی دایر کرد Ú©Ù‡ به اØÛŒØ§ÛŒ آن انجامید، Ùˆ Ù‡ÙØ´Ø§Ù… بن عبدالملک (ØÚ© : ١٠٥ Ù€ ١٢٥)ØŒ قلعة Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ در آن بنا نهاد. در این قرارگاه ØŒ Ú©Ù‡ در منطقة عواصم * بود Ùˆ هارون الرشید (ØÚ© : ١٧٠Ù€١٩٣)ØŒ آن را از ولایت Ù‚Ùنَّسرْین * جدا کرده بود، راهی را Ú©Ù‡ به ثغور * منتهی Ù…ÛŒ شد ØØ±Ø§Ø³Øª Ù…ÛŒ کرد. در زمان بلخی (Ø ٢٣٦Ù€٣٢٢) در آن Ù…Ø³Ø§ÙØ±Ø®Ø§Ù†Ù‡ ای دایر بوده Ú©Ù‡ Ø²ÙØ¨ÛŒØ¯ÙŽÙ‡ را بانی آن دانسته اند.
استØÚ©Ø§Ù…ات واقعی بغراس به ÙØ±Ù…ان نیکÙوروس Ùوکاس ØŒ ( ÙØ±Ù…انروای روم شرقی (ØÚ© :٩٦٣Ù€٩٦٩ میلادی ) ) ساخته شده است Ú©Ù‡ کیلیکیا را بار دیگر تسخیر کرده Ùˆ (در ٣٥٧ Ù€ ٣٥٨/ ٩٦٨) در صدد بوده تا بار دیگر انطاکیه را نیز تصر٠کند. سال بعد، Ú©Ù‡ ÙˆÛŒ انطاکیه را ÙØªØ کرد، میخائیل بورتزس از بغراس بیرون Ø±ÙØª . سلیمان بن Ù‚ÙØªÙ„ÙÙ…ÙØ´ ( مؤسس سلسلة سلاجقه روم ØŒ متوÙÛŒ ٤٧٩ ) ØŒ بی آنکه با مقاومتی روبرو شود Ùˆ بدون زد وخورد، بغراس را تصر٠کرد Ùˆ سپس صلیبیون آنجا را گشودند. این منطقه در ØØ¯ÙˆØ¯ اواسط قرن ششم به تصر٠پرستشگاهیان (شهسواران پرستشگاه ) درآمد، ولی در ٥٨٤ØŒ پس از جنگ ØÙطین ØŒ مدتی کوتاه به دست ØµÙ„Ø§Ø Ø§Ù„Ø¯ÛŒÙ† ایوبی (٥٣٢ Ù€ ٥٨٩) Ø§ÙØªØ§Ø¯ Ùˆ اهمیت بیشتری ÛŒØ§ÙØª . در ٥٨٧ØŒ لئون ارمنی کیلیکیائی
آن را تصر٠کرد Ùˆ سرانجام در ٦١٣ تسلیم پرستشگاهیان کرد. پرستشگاهیان نیز در ٦٦٧/ ١٢٦٨ØŒ در Ù¾ÛŒ تسلط بَیبَرس اول * الملک الظاهر رکن الدین ØŒ از سلسلة ممالیک Ø¨ØØ±ÛŒ ،بر انطاکیه ØŒ این شهر را تخلیه کردند. از آن پس ØŒ مملکت ارمنی Ù€ کیلیکیایی برقرار Ùˆ بغراس ØØ§Ùظ مرز قلمرو ممالیک در مقابل آن پادشاهی بود، تا آنکه در دورة ØÚ©ÙˆÙ…ت سلطان ناصر Ù…ØÙ…دبن قلاؤون (ØÚ© : ٦٩٣Ù€٦٩٤) سرزمینی اطرا٠نهرجاهان (Ø¬ÛŒØØ§Ù† ) Ù€ ÙØªÙˆØØ§Øª الجهانیه Ù€ به پادشاهی ممالیک منضم شد. بغراس در دورة ممالیک ØŒ مقرّ ØµØ§ØØ¨ منصبی ازایالت ØÙ„ب بود Ùˆ ÙØ±Ù…اندهی نظامی وابسته به آن ایالت را تشکیل Ù…ÛŒ داد.
در جنگهای عثمانیان با ممالیک ØŒ بار دیگر تصر٠گردنة بغراس موجب درگیری شد. تا زمانی Ú©Ù‡ عثمانیان این شهر را ÙØªØ Ùˆ ویران کردند، در Ú¯ÙØªÚ¯Ùˆ از عملیات Ø¯ÙØ§Ø¹ÛŒ ممالیک از مرزهای شمالی خود، هنوز نام بغراس جسته گریخته به میان Ù…ÛŒ آمده است . امروزه تنها روستای Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ (به نام بکراس ) از آن باقی است . قلعة بغراس ØŒ Ú©Ù‡ هیچگاه کاوش باستانشناسی درخوری در آن نشده است ØŒ نسبتاً مهم بوده Ùˆ ظاهراً رومیان شرقی Ùˆ ممالیک آن را بنا کرده اند.
منابع : ابن ØÙˆÙ‚Ù„ ØŒ کتاب صورة الارض ØŒ چاپ کرامرس ØŒ لیدن ١٩٣٨Ù€ ١٩٣٩ØŒ ص ١٢٣Ø› ابن بطوطه ØŒ تØÙØ© النظار ÙÛŒ غرائب الامصار Ùˆ عجائب Ø§Ù„Ø§Ø³ÙØ§Ø± Ø§Ù„Ù…Ø¹Ø±ÙˆÙØ© برØÙ„Ø© ابن بطوطه ØŒ چاپ Ø¯ÙØ±Ù…ری Ùˆ سانگینتی ØŒ پاریس ١٨٥٣Ù€١٨٥٨ØŒ ج ١ØŒ ص ١٦٣Ø› ابن شداد، الاعلاق الخطیرة ÙÛŒ ذکر امراءالشام Ùˆ الجزیرة ØŒ در المشرق ØŒ ١٩٣٥Ø› اسماعیل بن علی Ø§Ø¨ÙˆØ§Ù„ÙØ¯Ø§Ø¡ØŒ تقویم البلدان ØŒ چاپ رینود Ùˆ دیسلان ØŒ پاریس ١٨٤٠ØŒ ص ٢٥٨ Ùˆ بعد؛ ابراهیم بن عمر اصطخری ØŒ المسالک والممالک ØŒ چاپ دخویه ØŒ لیدن ١٩٢٧ØŒ ص ٦٥Ø› اØÙ…دبن ÛŒØÛŒÛŒ بلاذری ØŒ ÙØªÙˆØ البلدان ØŒ چاپ دخویه ØŒ لیدن ١٨٦٦ØŒ ص ١٤٨ØŒ ١٦٤ØŒ ١٦٧Ø› اØÙ…دبن ÛŒØÛŒÛŒ عمری ØŒ Ø§Ù„ØªØ¹Ø±ÛŒÙ Ø¨Ø§Ù„Ù…ØµØ·Ù„Ø Ø§Ù„Ø´Ø±ÛŒÙ ØŒ قاهره ١٣١٢ØŒ ص ١٨١Ø› یاقوت ØÙ…ÙˆÛŒ ØŒ معجم البلدان ØŒ چاپ ÙØ±Ø¯ÛŒÙ†Ø§Ù†Ø¯ ووستنÙلد، لایپزیگ ١٨٦٦Ù€١٨٧٣ØŒ ج ١ØŒ ص ٦٩٣Ø›
Cl. Cahen, La Syrie du Nord , ١٩٤٠, index; M. Canard, Les Hamdanides , I, ٢٢٨; M. A. Cheira, La lutte entre les Arabes et les Byzantins , Alexandria ١٩٤٧, index; Dussaud, Topographie etc., ٤٣٣-٤٣٤; Guides Bleus , Syrin-Palestine, ١٨٩; M. Hartmann, in Zeitschrift der Gesellschaft fدr Erdkunde in Berlin , xx  x, ١٧٠, ٥١٣; P. Jacquot, Antioche centre de tourisme ,  , ١٩٤ff; A. von Kremer, Beitrجge zur Geographie des nØ®rdlichen Syrien , Wien ١٨٥٢, ١١; G. Le Strange, Palestine under the Moslems , ٤٠٧ff.; Ah ¤ mad ibn Ù€ Ali Mak ¤ r   z   , Histoire des Sultans Mamlouks, de l'Egypte , Ø¥crite en arabe , traduite en franµais, et accompagnØ¥e de notes, par M. QuatremØ©re, Paris ١٨٣٧- ١٨٤٥, I, pt.٢, ٢٦٦ff.; August Friedrich von Pauly, Paulys Real- Encyclopجdie der classischen Alter-tumswissenschaft , ed. G. Wissowa, W. Kroll, and K. Mittelhaus, Stuttgart ١٨٩٤-١٩٧٠, Munich ١٩٧٣-١٩٧٤. XVIII, pt. ٢, col. ٢٣١٥; K. Ritter, Erdkunde , XVII, ١٦٠٨ff.
/ Ú© . کاهن ( د. اسلام ØŒ چاپ دوم )Ø› با Ø§Ø¶Ø§ÙØ§ØªÛŒ از
ر. هارتمان ( د. اسلام ، چاپ اول ) /