دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٢٢
بُستی ، ابوالفتح ، علی بن محمّد از شاعران و منشیان معروف قرن چهارم . در بُست * متولّد شد. همانجا حدیث و فقه و ادب آموخت . شاگرد ابن حِبّان محدّث بود و محدّثی دیگر به نام خطّابی (متوفی ٣٨٨) با او دوستی داشت . پیرو مذهب شافعی بود و در جوانی کاتب بایْتوز، امیر بست گردید و چون در ٣٦٧ شهر به دست سبکتگین افتاد شاعر نیز به امیر فاتح پیوست ( د. اسلام ، ذیل «بستی »؛ سزگین ، ج ٢، جزء ٤، ص ٢٥٤). بستی قبلاً نیز از نویسندگان دولت سامانی بود و بعدها در دستگاه یمین الدوله محمود نیز خدمت کرد و در ٤٠٠ یا ٤٠١، در شهر اوزجند، در حالی که مورد بی مهری محمود واقع شده بود، تبعیدی وار درگذشت ( د. اسلام ، ذیل «بستی »؛ زرکلی ، ج ٤، ص ٣٢٦). ثعالبی در یتیمة الدّهر او را بسیار ستوده و در تجنیس ، صاحب طریقة مخصوص دانسته است (ج ٤، ص ٣٤٥). در مقام ادبی او این بس که صاحب خزانة الخیال وی را همطراز ابواسحاق صابی شمرده و معتقد است که هر کس خواهد که بر گنجینه های جناس راه یابد، ناگزیر باید در رسائل ابواسحاق صابی و اشعار ابوالفتح بستی تتبّع کند (جزایری شیرازی ، ص ٢٨١). دیوان اشعار بستی در ١٢٩٤، در بیروت به چاپ رسیده است ( د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «بستی »). معروفترین قصیدة او نونیه ای است به نام «عنوان الحِکَم » که جنبة تعلیمی دارد و در تعداد ابیات آن اختلاف است ( د. اسلام ، ذیل «بستی »؛ دمیری ، ج ١، ص ١٧٢ـ١٧٣: ٥٦ بیت ؛ نامة دانشوران ناصری ، ج ٤، ص ١٩٤ـ١٩٥ : ٣٩ بیت ؛ هاشمی ، ج ٢، ص ٤٣٠ـ٤٣١ : ٣٧ بیت ). بدر جاجرمی * این قصیده را به زبان فارسی به نظم کشیده است (مدرّس تبریزی ، ج ١، ص ٢٦٣ـ٢٦٤). بستی به فارسی نیز اشعاری دارد. ثعالبی در معرّفی بستی ، به وصف ویژگی شعرش پرداخته و بعضی ابیات او را در حدّ اعجاب دانسته است (ج ٤، ص ٣٤٥ـ٣٨٢). وی با بستی دوست بود و به ترغیب بستی کتاب اَحْسَنُ ما سَمِعْتُ را تألیف کرد ( د. اسلام ، ذیل «بستی »). مضمونهای شعری بستی عبارت است از : غزل و باده ، ادبیات ، طبیّات و فلسفه ، نجوم ، مدح ، اخوانیات ، شکوی '، ذمّ و هجا، شَیب و کِبَر (جوانی و پیری )، امثال و نوادر و حکم (ثعالبی ، همانجا). شرح احوال و معرفی آثار او را دکتر محمد مرسی الخولی تحت عنوان ابوالفتح البستی حیاته و شعره به چاپ رسانده است .
منابع :
(١) عبدالملک بن محمد ثعالبی ، یتیمة الدهر ، چاپ مفید محمد قمیحه ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) محمد مؤمن بن محمد قاسم جزایری شیرازی ، خزانة الخیال ، قم ١٣٩٣؛
(٣) محمد مرسی الخولی ، ابوالفتح البُستی ، حیاته و شعره ، بیروت ١٩٨٠؛
محمدبن موسی دمیری ،
(٤) حیاة الحیوان الکبری ' ، قاهره ١٣٨٣/١٩٦٣؛
(٥) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٦) فؤاد سزگین ، تاریخ التراث العربی ، ج ٢، جزء ٤، نقله الی العربیة عرفه مصطفی ، ریاض ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٧) محمدعلی مدرّس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش ؛
(٨) نامة دانشوران ناصری ، قم ( تاریخ مقدمه ١٣٣٨ ش ) ؛
(٩) احمد هاشمی ، جواهرالادب فی ادبیات و انشاء لغة العرب ، مصر ١٣٨٤/١٩٦٤؛
EI ٢ , s.v. "Al-Bust " (by J. W. Fدck).
/ جلیل تجلیل /