دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٩٥٥
پیری زاده ، ابراهیم ، فقیه ، مؤلف و مفتی حنفیِ مکه در قرن یازدهم . نسبت پیری زاده معرّف ترک تباری اوست . در ١٠٢٣ در مدینه به دنیا آمد و بعدها در مکه سکنی گزید (زرکلی ، ج ١، ص ٣٦؛ محبّی ، ج ١، ص ٢٠). نزد عمویش محمد پیری زاده و شیخ الاسلام عبدالرحمان مرشدی به تحصیل پرداخت . از علی بن جمال ادبیات عرب و از ابن علاّ ن حدیث آموخت . همچنین از بعضی مشایخ حنفیِ مصر اجازه دریافت داشت ، و در مکه به بسیاری دیگر چون شیخ حسن بن علی عُجَیمی و تاج الدّین دَهّان و دیگر علمایی که به مکه می آمدند اجازة فتوا داد. پیری زاده در عصر خود سرآمد علمای حنفی مکه بود و منصب افتاء و سرپرستی امور حرمین را عهده دار بود. وی در زمان شریف برکات از منصب خود عزل شد و به دنبال مرگ فرزندش از اجتماع کناره گیری کرد و به مطالعه و تحقیق و تألیف پرداخت . او را به کثرت مطالعه در فقه و شناخت فِرَق ستوده اند و شهرت او را در زمان خود فراگیر دانسته اند (محبّی ، ج ١، ص ١٩ـ٢٠؛ قس زرکلی ، ج ١، ص ٣٦، ٣٧، پانویس ).
تعداد تألیفات پیری زاده را، اعم از شرح و حاشیه و رساله ، تا بیش از هفتاد اثر برشمرده اند (محبّی ، ج ١، ص ٢٠؛ زرکلی ، ج ١، ص ٣٦؛ کحّاله ، ج ١، ص ٢٢). برخی از تألیفات او عبارت اند از: عُمدة ذوی البصائر ؛ شرح المؤطّا ؛ السّیف المسلول فی دفع الصّدقة لا´ل الرّسول (بغدادی ، ج ٢، ستون ٣٦، ١٢١، ٦٠٦؛ کحاله ، همانجا؛ برای دیگر آثار رجوع کنید به طاهربیک ، ج ١، ص ٢٦١ـ ٢٦٢؛ بروکلمان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٦٤٧). پیری زاده در ١٠٩٩ در مکه درگذشت و همانجا دفن شد (محبّی ؛ زرکلی ؛ بغدادی ، همانجاها؛ قس کحّاله ؛ بروکلمان ، همانجاها).
منابع :
(١) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ٢، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٤، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٢) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٠؛
(٣) بروسه لی محمدطاهربیک ، عثمانلی مؤلفلری ، استانبول ١٣٣٣ـ١٣٤٢؛
(٤) عمررضا کحّاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) محمدامین بن فضل الله محبّی ، خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٦) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Suplementband , ١٩٣٧-١٩٤٢.
/ عبدالله کیانی فرید /